Door Felix van de Laar

In Trouw van 15 mei stond een artikel over taallessen die bajesklanten elkaar geven. Een initiatief van de Stichting Lezen en Schrijven. In de gevangenis zullen laaggeletterden vast oververtegenwoordigd zijn; en als je niks te doen hebt is Nederlands leren een uiterst nuttige tijdsbesteding.

Voor je collega-gedetineerde die zo aardig is om je te onderwijzen, is het potentieel een dankbare bezigheid.

Verontrustend was de afbeelding bij het artikel. Een bladzijde uit het leerboek. De letters van het alfabet in hoofdletters en kleine letters, in een schreefloze heldere letter. OK. Maar daaronder, lijkt een toelichting te staan op de klinkers en op drie medeklinkercombinaties in het Nederlands. Dit staat er:

Korte klank: a, e, i, o, u
Dubbele klanken: oe, ie, au, ou, ij, ei, eu, ui
Lange klank: aa, ee, oo, uu
Combinatie klanken: ch= g, ng, nk

Hoe veel didactische vragen roept dit op? (Laten we de spatie in de laatste regel maar met de mantel der liefde bedekken.) Hoezo zijn a, e, i, o en u korte klanken? Dat kúnnen ze zijn, ja, maar alleen in gesloten lettergrepen, niet in banen, merel, prieel, oren of turen. Hoezo zijn oe, eu en ie dubbele klanken? Omdat we ze met twee klinkertekens schrijven? Niet omdat je twee samenstellende delen hoort in ieder geval. Oe, eu en ie zou ik bij de lange klanken indelen, als dat al een handige categorie is om mensen in te wijden in lezen en schrijven. Waar is de y in dit verhaal Hoort de sch niet bij de combinatieklanken? Waarom staat er bij twee het enkelvoud “klank”, bij de andere twee “klanken”?

Deze aanpak maakt op mij de indruk dat het paard achter de wagen wordt gespannen. Spelling en klank worden hier gezellig door elkaar gehusseld. Je zet de leerlingen eerst op het verkeerde been, zodat je ze daarna nog lessenlang moet vertellen dat het anders zit. Dat moet anders kunnen. Je mag van een organisatie als Stichting Lezen en Schrijven verwachten dat ze het de leerlingen en hun onderwijzers gemakkelijker maken, niet moeilijker.