door Peter-Arno Coppen
Gegroet, vrienden van de verscheiden neerlandici! Het rijtje met neerlandici wier beeltenis nog niet de afslag naar de digitale snelweg opgegaan lijkt groeit en groeit. Zij lijken vooralsnog veroordeeld tot de schoenendozen op zolder of de fotoalbums die in familiekring gekoesterd worden, dan wel tot publicaties die nog niet gedigitaliseerd zijn. Behalve D.C. Tinbergen en W. Ornée voegen wij voor de komende week toe Theo Weevers en Catrien Ypes. Er zal toch wel ooit iemand toevallig op deze pagina terecht komen en de moeite willen nemen om mij een mail te sturen met een gescande afbeelding?
De opgaven worden meestal snel geraden, maar laat u daardoor niet ontmoedigen: bedenk dat het er eerder om gaat nog eens behalve de naam de beeltenis van de neerlandici uit het verleden boven water te halen, dan dat er zo nodig gewonnen moet worden. Het heet dan wel een quiz, maar die naam kunt u ook opvatten als een zoektocht. De etymologische naslagwerken veronderstellen dan wel een verband met een betekenis ‘odd person’ of ‘iemand bespotten,’ maar dat is natuurlijk niet de bedoeling.
De opgave van deze week. Wie is deze bekende neerlandicus-met-lorgnet?
Het is een foto van de Friese taalkundige Foeke Buitenrust Hettema, bekend onder de naam Buitenrust Hettema.
En ik denk dat de man geen lorgnet draagt, maar een verwante pince-nez, met een koordje, zoals op deze voorbeeldfoto duidelijker is te zien:
https://en.wikipedia.org/wiki/Pince-nez#/media/File:Chekhov_1903_ArM.jpg
[ Volgens Van Dale en de etymologiebank wordt een knijpbril ook een lorgnet genoemd. Wikipedia noemt, zoals ik ook dacht, een lorgnet alleen een bril die niet op je neus vastzit, maar een (dames)bril met aan de zijkant een stokje of handvat. Voor mij is een knijpbril een pince-nez, maar lorgnet is dus ook goed. ]
Het is inderdaad Foeke Buitenrust Hettema. En nou je het zegt, dat onderscheid met die pince-nez heb ik mij niet gerealiseerd. Van Dale zegt bij ‘pince-nez’ echter expliciet dat die zonder montuur is, maar hoe dat kan snap ik niet goed: waar moet je dan mee knijpen? Die met dat stokje zal inderdaad een lorgnet zijn en geen pince-nez. Misschien is ‘lorgnet’ de overkoepelende term voor een armloze bril, en een pince-nez een lorgnet die je op je neus knijpt.
Ik dacht altijd dat je een lorgnet kneep met je ene oogkas en dat je voor een pince-nez beide ogen kon gebruiken. Dat er dan later van alles bij komt, is ook wel grappig. Een stokje, brillepoten en wat niet al. Om te kijken hebben sommige mensen dus niet alleen hun ogen nodig, maar ook hun neus en oren.
Nu maar wachten op de bril die alle zintuigen gaat gebruiken.
En als Foeke dit leest, hij gelooft zijn oren niet.
“Ik dacht altijd dat je een lorgnet kneep met je ene oogkas”, bedoelt u hier niet een monocle? Maar ook die zou onder de parapluterm lorgnet vallen, hoewel ergens ook valt te lezen, “Uit de context van oude citaten blijkt niet altijd duidelijk welk object met lorgnet wordt bedoeld.”