Door Marc van Oostendorp

Hedwig te Molder vindt dat wetenschappers meer vragen moeten stellen, in ieder geval als ze deelnemen aan het publieke debat. Ze is hoogleraar wetenschapscommunicatie in Wageningen en ik was gisteren bij haar op bezoek.

Te Molder denkt dat veel van de grote problemen in het hedendaagse debat over wetenschap – vaccinatie, debat – veroorzaakt worden doordat beide partijen elkaar niet genoeg serieus nemen. Mensen die tegen vaccinatie zijn nemen soms kennis van een heleboel wetenschappelijke kennis; alleen laten ze daarbij bepaalde waarden (het feit dat ze ouders zijn van kleine kinderen) anders wegen dan wat de wetenschappelijke consensus is. Ze autoritair toespreken omdat ze zo dom zijn werkt dan niet. Maar de zaak geduldig uitleggen werkt ook niet, want het blijft een eenzijdige relatie, zegt Te Molder.

Beuken

En dan gaan mensen zich schrap zetten, want mensen houden er niet van om belerend toegesproken te worden. Ze hebben zichzelf immers ook in de materie verdiept.

Dus moet je, zegt Te Molder, met ze in gesprek, en precies proberen uit te vinden waarom mensen hun stekels opzetten als je ze uitlegt dat jij er bent voor de feiten: omdat daar voor de luisteraar impliciet in doorklinkt dat zij er kennelijk niet zijn voor de feiten. Terwijl mensen natuurlijk juist steeds hoger opgeleid worden: de scepsis over vaccinatie slaat ook onder hoger opgeleiden om zich heen.

Het zijn interessante gedachten, al is moeilijk in te zien of zo’n zachte hand het kan blijven volhouden tegen de harde politieke krachten die inmiddels óók tegen de wetenschappelijke methode aanbeuken. Kun je Trump ertoe brengen om het klimaataccoord alsnog te tekenen door hem vragen te stellen?

Serieus genomen

Maar misschien moet het ook allemaal wel op een kleiner niveau. (Even tussendoor: ik vertelde dat ik op het Meertens Instituut werk en collega’s heb die af en toe gewenst of ongewenst in het Zwartepietendebat terecht raken. Toen trok Te Molder even wit weg: dat was wel andere koek dan de discussies over klimaat of vaccinatie.)

Een interessante observatie van Te Molder: sommige wetenschappers zeggen dat hun gespreksgenoten zeggen dat “wetenschap ook maar een mening is”. Als je gaat uitzoeken wie dat dan precies zeggen, vind je zulke mensen niet. Het is meer iets waarvan wetenschappers zeggen dat niet-wetenschappers het zeggen.

Daar zit wat in, al geloof ik dat de uitspraak wel een duidelijke bron heeft: Willem Alexander zei ooit over een onderzoeksrapport naar de achtergronden van zijn schoonvader “het is maar een mening en er zijn ook andere meningen“.Maar hij zei dat niet over de (hele) wetenschap, en waarschijnlijk zegt niemand dat ooit serieus. De wetenschap wordt daarvoor door vrijwel iedereen te serieus genomen. Het is goed om dat te blijven beseffen.