Verwarwoordenboek Vervolg (109)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
aanhouden / arresteren
Deze woorden betekenen precies hetzelfde!
aanhouden arresteren
Agenten wilden de man gisteren aanhouden bij een muziekfestival.
arresteren aanhouden
De politie kon vijf verdachten arresteren. De zesde wist te ontsnappen.
Het gaat in beide gevallen om het ontnemen van bewegingsvrijhoud door de politie. Maar is er echt geen verschil? Al eerder wees ik op de taalwet van Von Humboldt die stelt dat elke taal streeft naar een een-op-eenrelatie tussen vorm en betekenis van woorden. Dus, een taal houdt er niet van dat twee woorden precies dezelfde betekenis hebben. Maar het lijkt net of ze bij de politie wel van dubbelgangers houden. (Spannend, zoals in een detective, maar ook verwarrend.)
Vreemd. Je zou volgens deze taalwet verwachten dat bij twee gelijke woorden betekenisverschil ontstaat. Bijvoorbeeld dat bij arresteren meer het accent ligt op ‘ook meenemen naar het bureau’. Maar nee, ook aanhouden heeft deze betekenis. De politie staat dus boven de taalwet?
En dan te bedenken dat de politie nog twee heel aparte woorden heeft met houden. De politie kan iemand staande houden: aanspreken op fout gedrag met als mogelijk gevolg een waarschuwing of een bekeuring. En de politie kan iemand stilhouden: iemand aanspreken zonder dat die ergens van verdacht wordt. Als ik nog eens een politievoorlichter zie, dan zal ik als taalagent die voorlichter eerst stilhouden, en als die niet openstaat voor mijn bezwaren, vervolgens staande houden, en als die dan moeilijk gaat doen, vraag ik aan de Nederlandse Taalunie of ik die persoon mag aanhouden!
Je zou ook mogen verwachten dat in dit geval toch een van de twee woorden verdwijnt. En dat dat dan het woord zou zijn dat ook nog andere betekenissen heeft. Maar nee, ook hier een uitzondering. Weet u wel hoeveel betekenissen aanhouden nog meer heeft? Gekmakend veel. Elf!
Elf betekenissen van aanhouden (arresteren niet meegerekend)
- Tegenhouden ’s Ochtends om 9.00 uur werd ik aangehouden voor een blaastest.
- Aanspreken Je kunt ook een agent aanhouden als je de weg niet weet.
- Aandringen Ik weigerde, maar zij bleef maar aanhouden.
- Aan het lichaam houden Hier mag je je schoenen niet aanhouden.
- Niet losmaken Honden aan de lijn houden.
- In werking houden Zullen we het licht aanhouden?
- In bezit houden Je moet wel een buffer aanhouden voor slechtere tijden.
- In een richting gaan Ik zei toch dat je links moest aanhouden.
- Voortduren De kans is groot dat de droogte blijft aanhouden.
- Volhouden De aanhouder wint.
- Uitstellen Voorstel: dit agendapunt aanhouden.
Dat is een mooi taalspelletje! Zo veel mogelijk betekenissen in een zo kort mogelijk verhaaltje: Wij gaan u aanhouden, ja u kunt uw kamerjas … Geef uw inzendingen hieronder. De prijs? Een exemplaar van het Verwarwoordenboek.
Mijn vader gebruikte het woord arresteren vroeger ook in overdrachtelijke zin, vooral met betrekking tot eten en drinken, zoals ‘Ik heb een lekker flesje wijn gearresteerd’.
Jaja, en u hield hem daaraan.
DE PLICHTSGETROUWE POLITIEMAN
Op een mooie avond werd ik tegengehouden door een jonge politieman, die mij aansprak
met de volgende woorden:
“Ik zie dat U nauwelijks meer normaal kunt lopen. Mag ik er op aandringen al uw kleding
aan te houden, uw broekriem niet los te maken en uw hersens in werking te houden. Uw
identiteitsbewijs mag U in bezit houden, maar ik verzoek U samen met mij rechts aan te
houden. De kans is groot dat uw dronkenschap nog even blijft aanhouden dus ik verzoek
U vol te houden.
Wij gaan namelijk de blaastest niet uitstellen.”
vriendelijke groet,
Joke van Overbruggen
Antoon Kerssemakersstraat 34
5671 DR Nuenen
Ongetwijfeld zijn aanhouden en arresteren vaak inwisselbaar en in betekenis dikwijls identiek, conform fr. arrêter. Maar voor mijn taalgevoel is er toch sprake van een zeker betekenisverschil.
Vgl. Op weg naar huis werd Joke, die zich slingerend van lantaarnpaal naar lantaarnpaal voortbewoog, door de jonge politieagent, die op de hoek het verkeer in de gaten hield, aangehouden.
Toen men eenmaal wist, wie de dader van de aanslag was, haastte het rechercheteam zich naar de Benedendwarsweg 22bis en arresteerde daar de hoofdbewoner, een zekere P. van O.
De overeenkomst is dat verdachte en gezagsdrager naast of althans dicht bij elkaar stil staan en de een gezag over de ander uitoefent.
Het verschil – voor mij althans – is dat in het eerste geval de verdachte zich naar de gezagsdrager toe beweegt en dat in het tweede geval het gezag naar de verdachte op weg gaat. Een ander verschil is dat bij ‘aanhouden’ – nogmaals: voor mij althans – bij voorkeur de lijdende vorm, en bij ‘arresteren’ de bedrijvende vorm past.
Beste Renaat,
Je hebt helemaal gelijk wat betreft dat “aanhouden” en “arresteren”: zo had ik er nog
niet naar gekeken.
Ik ga studeren op dat betekenisverschil, en wacht op andere inzendingen. Dank!
Een ander mogelijk verschil zou kunnen zijn dat aan het arresteren het aanhouden voorafgaat. Bij het staande houden heeft de politie wellicht een vermoeden, als dat vermoeden klopt krijgt dat staande houden het karakter van een aanhouding (waarbij er nog een gevolg moet zijn) en de facto gaat het dus gebeuren, de arrestatie. De boeien gaan om, einde derde fase. De spreuk “u bent aangehouden” leidt naar het onvermijdelijke “we slaan u in de boeien” maar de twee spreuken zijn daarom nog niet identiek. Arresteren lijkt me feitelijker, aanhouden juridisch implicieter.
In ‘een hond aan de lijn houden’ zit, lijkt mij, niet een werkwoord ‘aanhouden’. In ‘Hoe krijg ik Bello nu weer aan de lijn?!?!’ zit ook niet een werkwoord ‘aankrijgen’. Maar misschien vergis ik mij.
Dank voor de aanvullingen!