Door Marc van Oostendorp

Wat doe je als je in Venlo woont, je doet vmbo-basis en ze je een kut-Marokkaan noemen? Dan neem je dat label en je speelt ermee.

In een nieuw artikel in het Journal of Sociolinguistics legt de Maastrichtse onderzoeker Pomme van de Weerd uit hoe dat gaat. Honderden uren heeft ze op die vmbo in Venlo doorgebracht en ze voerde vele gesprekken met leerlingen van het basistrack (dat als het ‘laagste’ wordt beschouwd, :”Vergeet niet wij zijn basis!” roepen de leerlingen soms als ze vinden dat een docent te veel van ze vraagt.)

Kijk juffrouw

En ze lette voor dit artikel vooral op de manier waarop die jongeren gebruik maken van labels als Turk, Marokkaan en buitenlander. Bijvoorbeeld wanneer ze zelf af en toe zo worden aangeduid; de jongeren die niet tot een van die categorieën behoren, heten Nederlander (ook al hebben ook de ‘buitenlanders’ vaak de Nederlandse nationaliteit).

Er zijn twee manieren waarop de ‘buitenlanders’ hun label inzetten, laat Van de Weerd zien. Soms gebruiken ze het om een soort expertise te claimen. In een gesprek met haar zegt een jongen “Kijk juffrouw, u moet niet vergeten, wij zijn buitenlanders, hè”, om daarna te expliciteren dat zulks betekent dat ze thuis niet dezelfde regels hebben over wanneer er wordt gegeten en dat kinderen op tijd naar bed moeten.

Marokkaan

De andere manier waarop ze het gebruiken is: voor de grap. Marokkaanse meisjes die elkaar in aanwezigheid van Van de Weerd bekritiseerden zeggen op een bepaald moment over elkaar “die kut-Marokkanen verpesten hier alles”. Wanneer ze met een ‘Nederlandse’ jongen zijn, plagen twee ‘Marokkanen’ hem dat hij van zijn moeder geen döner mag eten en geen trainingsbroek mag omdat hij dan teveel op een ‘buitenlander’ of een ‘Turk’ lijkt. Pas wanneer ze het label variëren en er ‘Marokkaan’ van maken, begint een ‘Marokkaans’ meisje, Khadija, zich met het gesprek te bemoeien door beledigd te vragen wat er mis is met Marokkanen.

Het is, zegt Van de Weerd, de vraag of dat spelen met de labels die in de buitenwereld negatief gebruikt worden iets oplevert. Uiteindelijk bevestigt zulk spel die labels ook, zoals blijkt uit de reactie van Khadija.