Verwarwoordenboek Vervolg (135)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
amoreel / immoreel
Er is een klein verschil in betekenis.
amoreel zonder besef van wat goed of slecht is
De politieke filosofie van Machiavelli is amoreel omdat ‘goed of slecht’ geen rol speelt in zijn visie op staatsbestuur.
immoreel in strijd met gedrag dat als goed wordt beschouwd
Waarom zou veel kinderen krijgen immoreel zijn en veel geld verdienen niet!
In beide gevallen gaat het om een ontkenning, zoals in ‘asociaal’ en ‘immobiel’. De ontkenning betreft in dit geval niet het moreel maar de moraal: ideeën over goed en slecht. Zie over dit verschil het Verwarwoordenboek. In amoreel wordt het besef ontkend, en in immoreel het gedrag. Beide woorden in één zin? Al die ondoorzichtige bankproducten zijn verzonnen in een amoreel systeem dan leidt tot immoreel gedrag.
Toch is het wel voorstelbaar dat beide woorden door elkaar worden gebruikt. Wat kies je in de volgende zin? Ik vind het amoreel/immoreel om deze subsidie te gebruiken voor eigen gewin. Als het gaat om het gebrek aan moreel besef waaruit een bepaald gedrag voortkomt, dan is het amoreel. Als het gaat om het gedrag, dan is immoreel verkieslijker. Maar in veel gevallen is het niet nodig om een onderscheid te maken tussen ‘besef’ en ‘gedrag’. Dan is de keuze vrij.
Kunt u mij een voorbeeld geven van een geval waar het niet nodig om een onderscheid te maken tussen ‘besef’ en ‘gedrag’?
In de voorgelegde zin ligt ‘ik vind het immoreel’ mijns inziens veel meer voor de hand. Voor mijn gevoel is zelfs ‘ik vind dit amoreel’ twijfelachtig. ‘Het systeem is amoreel’ vind ik dan juist weer wel een goed voorbeeld.
in de beide prefixen zit toch wél een duidelijk verschil, lijkt mij. -a-, frans = contre (tegen), a(b), latijn=weg van/vanaf. -in-, latijn =niet, dus slechts ontkennende pendant van moreel.