Door Marita Mathijsen

Bij De Bezige Bij is geen bundel van Hans Faverey meer te verkrijgen, laat staan de Verzamelde gedichten, waarvan inclusief de eerste uitgave in 1993 vier drukken verschenen zijn. Wie hem nu compleet zou willen hebben, is aangewezen op de tweedehandsmarkt. Het is wel bedroevend dat het werk van een van de oorspronkelijkste dichters van Nederland niet meer gewoon in de handel is. In het buitenland beseft men het belang van Faverey beter, en hoe! Sinds enkele weken is er een Franse vertaling van zijn complete oeuvre beschikbaar, bij de Brusselse uitgever Vie Parallèles. Welke andere Nederlandse dichter heeft dat ook? Ik zou geen voorbeeld weten. Bloemlezingen met vertalingen, die zijn er genoeg, maar een vertaling van volledige werken, verschenen onder de eenvoudige titel Poésies, is uniek. De vertaling is gemaakt door een drietal: Kim Andringa, Erik Lindner en Éric Suchère. Erik Lindner tekende voor een verhelderende inleiding. Het moet een hels karwei zijn geweest om gedichten die zo op taal gericht zijn en zo de aandacht leggen op de woorden zelf, de verplaatsingen ervan en de associaties die ze oproepen, in het Frans om te zetten. Ik was benieuwd naar de vertaling van de geestige dolfijngedichten, door Faverey zelf onnavolgbaar voorgedragen bij Poetry International:

Je moet ‘bal’ zeggen,

dolfijn. Hé, dolfijn:
‘bal’. Zeg nou eens:
bal. (Ball; say: ball).
Bal; zeg: bal.
Zeg eens bal. B/a/l.

Dat werd: 

Tu dois dire “balle”,

dauphin. Hé, dauphin:
“balle”. Dis juste une fois:}
balle. (Ball; say: ball).
Balle: dis: balle.
Dis juste balle. B-a-l-l-e. 

De eenvoud gehandhaafd, het spel serieus. Een van zijn bekendste gedichten begint zo:

De chrysanten,
die in de vaas op de tafel
bij het raam staan: dat

zijn niet de chrysanten
die bij het raam 
op de tafel 
in de vaas staan.

De witregel draagt de betekenis, en het woord ‘dat’ kondigt die aan. De vertalers kozen dit:

Les chrysanthèmes,
qui sont dans le vase sur la table
près de la fenêtre: ne

sont pas les chrysanthèmes
qui sont près de la fenêtre
sur la table
dans le vase. 

Een prachtige draai met dat ‘ne’ voor de witregel, en weer is de sublieme en misleidende eenvoud bewaard gebleven.

Ik was ook benieuw naar wat de vertalers deden met Faverey’s vele nieuwvormingen. Wat te doen met ‘zijn overheersende warmbloedige zoogdieren’? Het werd ‘ses mammifères dominants à sang chaud’. ‘Hoe het is zich vernietst’ werd ‘La façon dont le est se néantifie’; liplikken’ werd ‘lèchement des lèvres’. Kortom: hulde aan de vertalers, hulde aan de uitgever.

Toen ik in 2010 de vierde druk van Faverey’s Verzamelde gedichten samenstelde, kon ik daar bijna 200 gedichten aan toevoegen, aangetroffen in de nalatenschap van Faverey. Die was toen nog bij de weduwe in Triëst, en is na het overlijden van de weduwe aan het Literatuurmuseum geschonken. Ik trof bij de overdracht een mapje aan met zes vroege gedichten die ik niet eerder gezien had. Die zijn nu in een bibliofiele uitgave, handgezet en ingenaaid, verschenen bij de Avalon Pers in Woubrugge, met een toelichting van mijn hand. Ik gaf het bundeltje de titel Verdwijningen, een woord dat Faverey los naast een van de gedichten neergeschreven had, alsof hij een titel voor een reeks bedacht. Het boekje kan besteld worden bij Avalon Pers . 

Inmiddels is De Bezige Bij zich gaan beraden over het gemis. Een bloemlezing 100 gedichten is toegezegd voor 2020, dertig jaar na het overlijden van Hans Faverey. 

Hans Faverey. Poésies. Parijs: Vies paralleles, 2019. Bestelinformatie bij de uitgever.
Afbeelding: Galwaygirl, Wikimedia