• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst
Neerlandistiek. Online tijdschrift voor taal- en letterkunde

Neerlandistiek

Online tijdschrift voor taal- en letterkundig onderzoek

  • Over Neerlandistiek
  • Contact
  • Homepage
  • Categorie
    • Neerlandistiek voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal

Middelnederlands.nl

1 april 2020 door Marc van Oostendorp 2 Reacties

We hadden het vandaag eigenlijk feestelijk willen openen aan het Meertens Instituut, maar dat doen we nog wel een keer. Ondertussen willen we deze fraaie site niet gesloten houden: Middelnederlands.nl. – een naslagwerk vooral voor de dialectvariatie in de dertiende, de veertiende en de vijftiende eeuw – gedocumenteerd in de vorm van honderden kaarten die aangeven hoe woorden in officiële documenten gespeld werden.

Middelnederlands.nl is het werk van Piet van Reenen, emeritus hoogleraar Frans aan de VU, maar al decennia geïnteresseerd in variatie in het Nederlands, in historische taalkunde én in cartografie. Dit project, dat hij na zijn emeritaat uitvoerde aan het Meertens Instituut, brengt dat allemaal samen.

Van Reenen maakte alweer enige tijd geleden een computerverzameling (een ‘corpus’) van officiële documenten uit de veertiende eeuw. Dat corpus is nog steeds de basis van de website. Strikt genomen kun je natuurlijk geen uitspraakinformatie uit die documenten halen en alleen informatie over spelling, maar doordat men indertijd vermoedelijk min of meer fonetisch spelde, kunnen we er ook het een en ander uit afleiden over klankvariatie. En omdat er voor veel verschijnselen kaarten uit meerdere perioden zijn, kun je ook zien hoe een en ander veranderde.

Neem de volgende kaart, over het gebruik van naar de stad in plaats van na de stad (dat laatste was de oudere vorm) in de veertiende eeuw:

Hoe donkerder een gebied, hoe vaker naar (of naer, in ieder geval een vorm met een r) voorkomt in documenten. Het inzetje toont hoeveel relevante documenten er zijn aangetroffen in ieder gebied en laat dus zien dat er weliswaar her en der wat lege vlekken zijn, maar dat voor een groot deel van het taalgebied er zulke documenten zijn. Alleen worden daar dus geen naar de stad-achtige vormen in aangetroffen. De nieuwe vorm werd dus alleen door klerken (of nabij) het graafschap Vlaanderen gebruikt, en is dus vermoedelijk daar ontstaan.

Er is in dit geval ook een kaart over de 13e eeuw, die laat zien dat het verschijnsel nog eerder vooral een Oost-Vlaams fenomeen was:

Zo kun je dwalen door de latere middeleeuwen en zien hoe vormen opkomen.. Een enorme aanwinst voor ons begrip van hoe het ‘officiële’ geschreven Nederlands vorm kreeg in deze vormen.

Piet heeft zich in de loop van de tijd door voortreffelijke mensen laten bijstaan, zoals de wiskundige Evert Wattel die het algoritme bedacht voor de verschillende grijstinten en Matthijs Brouwer die de website maakte. Niet lang geleden promoveerde Chris De Wulf op dit materiaal (zijn proefschrift wil ik nog steeds een keer besproken, maar het ligt op het Meertens Instituut en dat is dicht).

Delen:

  • Afdrukken (Opent in een nieuw venster) Print
  • E-mail een link naar een vriend (Opent in een nieuw venster) E-mail
  • Share op Facebook (Opent in een nieuw venster) Facebook
  • Delen op WhatsApp (Opent in een nieuw venster) WhatsApp
  • Delen op Telegram (Opent in een nieuw venster) Telegram
  • Delen op LinkedIn (Opent in een nieuw venster) LinkedIn

Vind ik leuk:

Vind-ik-leuk Aan het laden...

Gerelateerd

Categorie: Artikel Tags: dialecten, Middelnederlands

Lees Interacties

Reacties

  1. Frits van Oostrom zegt

    1 april 2020 om 06:31

    Prachtig! Wat een combinatie van klassiek levenswerk (jagen en verzamelen) en moderne media. Gysseling-voorbij voor de 21e eeuw. Eén kanttekening als bijsluiter: herkomst oorkonde is natuurlijk niet per se identiek aan herkomst scribent. (Al lijken de donkerste delen wel op serieuze correlaties te wijzen.)

    Beantwoorden
  2. Geert Booij zegt

    2 april 2020 om 09:23

    Een heel mooie prestatie van Piet van Reenen en zijn collega’s. Ook goed dat het Meertens-instituut ruimte bood om dit werk te doen. Piet was overigens geen hoogleraar Frans aan de VU, maar UHD Algemene Taalwetenschap en bijzonder hoogleraar Computerlinguïstiek. In die laatste functie heeft hij heel veel gedaan aan het digitaliseren en beschikbaar maken van Middeleeuwse documenten.

    Geert Booij

    Beantwoorden

Laat een reactie achterReactie annuleren

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Primaire Sidebar

Gedicht van de dag

Willem de Mérode • De pottenbakker

Maar zonder aarzlen of bedenken
Beproefde hij haar in het vuur
En smolt, die smachtenden moet drenken,
Vast is een harnas van glazuur.

➔ Lees meer

Bekijk alle gedichten

  • Facebook
  • YouTube

Agenda

6 maart 2026: Indische detectives en misdaadromans

6 maart 2026: Indische detectives en misdaadromans

20 februari 2026

➔ Lees meer
15-17 april 2027: Achter de verhalen

15-17 april 2027: Achter de verhalen

20 februari 2026

➔ Lees meer
7 maart 2026: Zaanse tragedie Batavische Eneas

7 maart 2026: Zaanse tragedie Batavische Eneas

19 februari 2026

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle agendapunten

Neerlandici vandaag

sterfdag
2022 Stijn De Paepe
➔ Neerlandicikalender

Media

De Twintigers: Juicy

De Twintigers: Juicy

22 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Safae el Khannoussi Translation Project

Safae el Khannoussi Translation Project

21 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Lange lijnen 5: Met Gaea Schoeters

Lange lijnen 5: Met Gaea Schoeters

20 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle video’s en podcasts

Footer

Elektronisch tijdschrift voor de Nederlandse taal en cultuur sinds 1992.

ISSN 0929-6514
Bijdragen zijn welkom op
redactie@neerlandistiek.nl
  • Homepage
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Over Neerlandistiek
  • De archieven
  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacy­verklaring
  • Contact
  • Facebook
  • YouTube

Inschrijven voor de Dagpost

Controleer je inbox of spammap om je abonnement te bevestigen.

Copyright © 2026 · Magazine Pro on Genesis Framework · WordPress · Log in

  • Homepage
  • Categorie
    • Voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal Neerlandistiek
  • Over Neerlandistiek
  • Contact
 

Reacties laden....
 

    %d