In haar aantekeningen achter haar nieuwe bundel Aarduitwrijvingen meldt Charlotte Van den Broeck dat ze ‘voorstudies’ heeft gedaan aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen. Nu kun je aan dat conservatorium zo te zien zo ongeveer iedere kunstvorm studeren, maar traditioneel associëren we conservatoria met muziek, en Van den Broeck is misschien wel de muzikaalste dichter van dit moment: een dichter bij wie de klank essentieel is. Ook als je haar gedichten niet voordraagt, bewegen onwillekeurig je tong en je lippen met de dichteres mee als je haar werk leest.

Niet alleen ieder woord staat op zijn plaatst, dat geldt voor iedere klank.

Ze heeft een voorkeur voor sommige klanken boven andere. Eén gedicht heet ‘sisklank’ en de s en (iets minder) de z komen ook heel veel voor in dit gedicht, maar sowieso in de hele bundel.

Mij viel al snel iets anders op: haar vaardige gebruik van de tweeklanken ei, au en vooral ui. Die klanken heten tweeklanken omdat ze in de standaarduitspraak anders beginnen dan ze eindigen – er zit beweging in. Je kunt een aa, een uu of een oe eindeloos aanhouden en dan klinkt het begin nog precies het zelfde als het einde. Bij de tweeklanken lukt dat niet: je mond moet gaandeweg dichtgaan.

Bij Van den Broeck lijkt de ene tweeklank de andere op te roepen. De titel van de bundel heeft er al twee. Voor de ei/ij en de au/ou is dat wat lastiger vast te stellen. De ei-klank komt heel veel voor, en we weten niet of de dichteres die klank bedoelt als ze bijvoorbeeld mijn schrijft (misschien bedoelt ze m’n). Bij de ou-klank is de kwestie dat het woord vrouw veel voorkomt, net zoals het woord blauw. Dat het uitgerekend die twee woorden zijn is misschien ook al een teken aan de wand, maar het is dus mogelijk dat het vooral gaat om herhaling van deze woorden. Van uit

Op een bepaald moment ben ik de tweeklanken in de bundel gaan kleuren. Je krijgt dan plaatjes zoals dit., met excuses voor het gepruts in de marge. Duidelijk te zien is dat het gedicht begint met ou, dan een blokje ij’s heeft, dan weer twee ou’s en dan een blokje ui’s.

Hier zijn per pagina van de bundel (niet per gedicht, want sommige gedichten beslaan meerdere pagina’s) het aantal ui‘s:

4, 0, 1, 1, 0, 1, 0, 0, 3, 5, 1, 1, 1, 3, 1, 1, 0, 1, 2, 2, 2, 0, 4, 4, 0, 2, 4, 0, 6, 0, 3, 1, 3, 0, 2, 1, 1, 0, 7, 0, 0, 0, 0, 3, 3, 2, 3, 0, 2, 3, 1, 1, 1, 2, 4, 0, 1

De ui-klank komt of helemaal niet voor (17 pagina’s), of vaker dan één keer. Weliswaar staan er in dit overzicht ook nog 16 enen, maar dat betreft vrijwel in alle gevallen het voorzetsel uit dat onbeklemtoond is en waarin de klank dus niet zo opvalt. Eén gedicht heeft alleen het woord fruit en één alleen struiken. Wat hier ook nog niet in verdisconteerd is, is dat de ui’s binnenin een gedicht heel vaak vlak bij elkaar staan. Om dat precies vast te stellen zou ik eigenlijk een digitale editie moeten hebben, maar dat verhoudt zich weer lastig tot werken met kleurpotloden.

Sowieso zou iemand dit een keer allemaal wat systematischer moeten doen. Er komen geloof ik ook nog betrekkelijk veel zogeheten ‘valse tweeklanken’ voor in deze bundel, klinkercombinaties zoals aai en ieuw. Dit bijzondere muzikale talent verdient het om preciezer in beeld te worden gebracht.