Verwarwoordenboek vervolg (241)
In het Verwarwoordenboek zijn 600 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Nog steeds worden woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek. De aanvullingen worden ook opgenomen in de digitale versie van het Verwarwoordenboek op www.schrijfwijzer.nl.
Wilt u ook een ‘verwarpaar’ behandeld zien? Plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
jokken / liegen
De woorden verschillen heel subtiel in betekenis.
jokken niet de waarheid spreken: ontkennen dat iets gebeurd is
- Als kinderen jokken dat ze iets niet gedaan hebben, bedoelen ze misschien dat het niet met opzet ging.
liegen niet de waarheid spreken: de waarheid verdraaien
- Mijnheer de premier, ik zeg niet dat u de Kamer onjuist informeert, ik zeg ook niet dat uw uitspraken niet overeenkomen met de feiten, ik zeg dat u liegt!
Jokken is minder erg dan liegen. Over jokken wordt ook iets milder geoordeeld; dat is ‘niet goed’. Maar liegen, een andere waarheid presenteren (zo’n ‘alternatief feit’), dat is gewoon ‘fout’. Bij liegen gaat het om een leugen, bij jokken om een leugentje.
Afbeelding van jacqueline macou via Pixabay
Ouders reserveren ‘jokken’ zo grofweg voor kinderen tussen vijf en zeven. Liegen, bewust onwaarheid spreken om iemand anders nadeel te berokkenen of om er zelf voordeel aan te hebben, kunnen kinderen pas vanaf een jaar of zeven. Onder de vijf (leeftijdsgrenzen zijn vanzelfsprekend niet scherp te trekken) kennen kinderen het verschil tussen waar en onwaar nog niet en is het dus raar om van liegen te spreken. Ze halen waar en onwaar (fantasie en werkelijkheid) nog door elkaar. Om die reden spreken we in het geval kinderen van onder de vijf die onwaarheid spreken van fantaseren. Ze kunnen niet anders.
Als we van kinderen zeggen dat ze jokken hebben ze al wel het verschil tussen waar en onwaar ontdekt, maar vallen we hen nog niet hard, omdat ze de consequenties van hun onware uitspraak nog niet kunnen overzien. Dat jokkende kinderen het verschil tussen waar en onwaar kennen kunnen we gemakkelijk bevestigd krijgen. Als we in zo´n geval zeggen ´Jij jokt hè´, zal het kind ons uitbundig toeknikken. Van de intentionele leugen is geen sprake.
Het fasen-onderscheid fantaseren-jokken-liegen is zeer verhelderend. Van volwassenen kun je eigenlijk alleen maar in ironische zin zeggen dat ze jokken. De term is gereserveerd voor kinderen tussen vijf en zeven. Een fantaserende volwassene duiden we wel aan met de tem ‘enfant terrible’
Bas levering & Max van Manen (1997) Klein geheim. Over privacy, intimiteit en de ontwikkeling van het zelf. Hoofdstuk 11. Utrecht: De Tijdstroom.
Ha, Jan. Misschien wil je eens aandacht geven aan het verwarwoordenpaar anders/verschillend. Voor mij zijn die echt verschillend, dus niet anders. In NRC las ik gisteren:
„Het preachen, gij zult, daar ben ik niet van”, zei Rutte, de liberaal, met De Jonge aan zijn zijde. „Misschien zitten we daar ook een beetje anders in”, beaamde De Jonge, de domineeszoon.
De Jonge bedoelt dat Rutte en hij verschillend hierin zitten. Maar door het gebruik van het woord anders kun je het ook verkeerd lezen, namelijk dat hij zich aansluit bij het standpunt van Rutte en inziet dat anderen dan Rutte en hij er anders over denken.
Ik hoor graag hoe jij hiertegen aankijkt.
Groet van Jim