Guus Middag heeft een bijzondere techniek ontdekt: close reading op microniveau. Ja, je kunt romans close readen , en gedichten; maar Middag doet het met individuele woorden. Hij demonstreerde de techniek jarenlang in het tijdschrift Onze Taal, en sommige stukjes waren al verzameld in zijn Rarewoordenboek. Nu is er ook nog een Verklarend zakwoordenboekje van rare woorden, met nieuwe miniatuuressays.

Want dat is een ander aspect van Middags talent op de zeer korte baan: zijn stukjes tellen slechts zo’n driehonderd woorden, maar ik zou ze toch geen columns noemen, maar kleine essays. Ze zijn zo zorgvuldig geschreven dat ze zelf uitnodigen tot nauwkeurig lezen.

Dit is de methode Middag: hij komt een woord tegen, in een gedicht (aire), bij Kabouter Wesley (kapseizen) of terwijl hij in het ziekenhuis is voor een onderzoek (loodportemonnee). Hij doet een beetje onderzoek naar het woord, waarbij hij vaak geen gebruik maakt van middelen die de lezer niet zelf tot zijn beschikking heeft – Van Dale, het WNT, Google. Maar hij voegt daar iets aan toe: hij leest het woord.

Een van mijn favoriete stukjes is bijvoorbeeld dat over Naaldhakgrafjes. Middag (die er eerder ook al over schreef in zijn Van Geel Alfabet) haalt daarin een gedicht aan van een van zijn favoriete dichers, Chr.J. van Geel. Dat gedicht heet Allerzielen en luidt:

Naaldhakputjes vult de regen

Je zou van alles over de syntaxis van dit gedicht kunnen zeggen, maar Van Geel richt zich op naaldhakputjes. In dit geval gebruikt hij als bron een Spaanse vertaling van Francesco Carrasquer:

Va llenando la lluvia
los hoyitos de tacón de aguja

De vertaling van naaldhakputjes vult hier een hele regel, maar vooral wijst Middag erop dat hoyitos behalve kuiltjes ook grafkuiltjes kan betekenen. En dat je naaldhakputjes ook in het Nederlands dus kunt lezen als naaldhakgrafjes – een vermenging van erotiek en dood die kenmerkend is voor Van Geel.

Zo kun je, laat Middag zien, meer te weten komen over gedichten, maar ook over de wereld om je heen: door niet alleen gedichten of zinnen serieus te nemen, maar ook de woorden. Ook woorden verdienen het om gelezen te worden.

Guus Middag. Verklarend zakwoordenboekje van rare woorden. Van aire tot zwouten. Van Oorschot, 2021. Bestelinformatie bij de uitgever.