De discussie over genderneutrale pronomina heeft alles wat het hartje van de taalkundige sneller doet kloppen: het gaat tegelijkertijd over heel kleine woordjes én over grote vragen. Je kunt er lekker aan de schrijftafel op puzzelen maar het is ook een kwestie met enig maatschappelijk belang.
Onweerstaanbaar! Ik mag er graag over denken en omdat voor mij ergens over denken betekent erover praten en erover schrijven, krijg ik er ook vragen over. “Wordt het niet vreselijk verwarrend?” vroeg iemand me gisteren bijvoorbeeld. “Ik wil best hij,zij en hen gebruiken, maar we hebben het nu al over LHBTQAI+? Hoeveel verschillende geslachten moeten we straks onderscheiden?”
Ja, dacht ik. Hoeveel genders kan een taal aan? Er zit natuurlijk een grens aan wat er allemaal in onze hoofdjes past.
Voorlopig kunnen we wel vooruit, ontdekte ik. Greville G. Corbett is waarschijnlijk de expert op het gebied van de uitdrukking van gender in talen van de wereld. Hij schreef onder andere het hoofdstuk ‘Number of genders‘ in de World Atlas of Language Structures (gratis toegankelijk). Daarin valt te lezen dat het Nigeriaanse dialect van de taal Fula waarschijnlijk 20 verschillende genders heeft. Ook elders in Afrika, in Papoea Nieuw Guinea en in Australië vallen inheemse talen te vinden met meer dan 10 genders.
Die gendersystemen worden niet alleen maar gebruikt om mensen te verdelen. Het Nederlandse gendersysteem doet dat ook al niet: ook zelfstandig naamwoorden die niet naar mensen verwijzen (postzegel, geloof, raaf, ventiel) zijn onderverdeeld in de- en het-woorden en, in variëteiten die nog verschil maken tussen mannelijke en vrouwelijk worden ook zelfstandig naamwoorden in die groepen verdeeld. Gegeven dat feit is er geen reden waarom een taal niet meer dan twee of drie grammaticale genders kan hebben, en dat Fula-dialect is er kennelijk een kampioen in. Woorden worden deels gegroepeerd op de klank (woorden die eindigen op een klinker in het ene gender) en deels op betekenis, maar in veel talen zijn die verbanden grillig en onregelmatig. Een vrij bekend taalkundig boek heet Women, Fire and Dangerous Things naar de objecten die een bepaalde Australische taal samen in een gender zitten.
Sommige talen gebruiken dat gendersysteem ook in de voornaamwoorden. Hier is een rijtje voor het Arapesh, uit Papoea Nieuw Guinea, een taal met 13 genders:
| Gender | Enkelvoud | Meervoud |
| 1 | aba | ababys |
| 2 | ababør | abarøb |
| 3 | agag | agagas |
| 4 | akwoku | awau |
| 5 | amum | apeipi |
| 6 | anan | abab |
| 7 | anan | amum |
| 8 | eñeñ | eses |
| 9 | apapu | asas |
| 10 | arar | agwaguh |
| 11 | atat | agwagu |
| 12 | awhoh | aharuh |
| 13 | ahah | aheh |
Ik geloof niet dat er inmiddels rijtjes van 13 verschillende genders voor mensen bestaan. Ervan uitgaand dat de sprekers van het Arapesh geen bijzondere taalkundige gaven hebben die wij missen, kunnen we nog best wat aan.
Als ik het goed zie in deze publicatie zijn die vormen van ‘bagara’ niet de voornaamwoorden maar de verbuigingen van het bijvoeglijk naamwoord voor ‘groot’.
De link naar de publicatie werkt niet!
Bron zelf geconsulteerd (zij het niet op internet: Mark Aronoff 1994 ‘Morphology by Itself’; als iemand een pdf heeft, houd ik me aanbevolen) en je hebt gelijk. Ik heb nu het juiste rijtje geplaatst.
Sorry, niet gezien. Ik heb die link verbeterd. Het boek staat (zo te zien volledig) op google books.
Gaat dit over classifyers? Daar zit wel wat gender in, maar vooral ook allerlei andere categoriseringen, zoals rond, vloeibaar, langwerpig, van steen, eetbaar, etc. Ik weet niet of LHBT-etc-ers daar nou zoveel aan hebben.
Nee, dit gaat over gender. Die wordt in de literatuur inderdaad onderscheiden van classifiers, al is er natuurlijk ook een overlap.
Bedoel je niet ‘genera’ i.p..v. ‘genders’ Marc? Met dat laatste wordt m.i. ‘geslacht (of sekse) als sociale constructie’ bedoeld. Ik zou denken dat wat je opsomt over die Papoea taal genera zijn. (Ik weet wel, in het Engels worden beide noties vertaald door ‘gender’).