“Ja mooi”, zegt op zeker moment een hoofdpersoon van Merijn de Boers nieuwe roman Het Surinamedagboek. “Wel echt het verslag van een westerse intellectueel, die eindelijk een keer zijn studeerkamer uit komt en dan met vertedering naar al die onbeschaafde mensen in het bos kijkt.” Het gaat dan over Het eind van de kaart, een reisverslag van Albert Helman (1903-1996) over een tocht over water door de oerwouden van Suriname. Want de hoofdpersonen zijn die reis aan het namaken.

Het boek heeft tot nu toe voor zover ik kan zien vooral wat zuinige reacties gekregen. “Leuk voor wie ervan houdt”, schrijft Maarten Steenmeijer bijvoorbeeld in de Volkskrant, want net als andere recensenten ziet hij vooral een wat oppervlakkig boekje over ‘onderling gedoe’ van de reizigers.

Ja, het ‘gedoe’ tussen de reisgenoten is grappig, en vooral de premisse van de reis is absurd – het is een vrij willekeurig bijgeraapt groepje Nederlanders die allemaal op de een of andere manier lucht hebben gekregen van het feit dat ze een gratis reisje door Suriname konden maken onder het mom van een reis in de voetsporen van Helman, al is de ik-verteller – Merijn de Boer – zo’n beetje de enige die weleens een boek van de schrijver gelezen heeft – De stille plantage – en verzoeken zijn medereizigers hem op een bepaald moment om het niet al te veel over die Albert Helman te hebben.

Verstopt in gedoe

Maar het is daarnaast om te beginnen ook echt een boek over Suriname, en echt in de voetsporen van Helman. Geen van de recensenten lijkt Het eind van de kaart erop na te hebben geslagen, ook al staat het gewoon op de DBNL. Het Surinamedagboek volgt Helmans boek op allerlei manieren na. Zo stamden Helmans aantekeningen uit 1955 terwijl hij ze pas in 1980 het licht deed zien, en maakte ‘Marijn de Boer’ de reis waarover hij in 2023 een roman schreef, al in 2011. Zelfs het kaartje dat in De Boers boek is opgenomen, komt uit Helmans boek. Het Surinamedagboek is daarmee, hoe weinig er ook op het oog over de oude meester gezegd wordt, wel degelijk een hommage aan Helman.

Zoals het ook een reflectie is op van alles en nog wat, en om te beginnen natuurlijk over de relatie tussen het ‘werkelijke leven’ en de literatuur. Overweldigend is het regenwoud, ver weg van de Amsterdamse beslommeringen van de jonge schrijver. Overweldigend is zijn liefde voor een vrouw, een antropologe, die het leven pas echt lijkt te begrijpen. Wat is de zin van schrijven daarover, als degene die veertig jaar eerder misschien een wel veel beter boek over dezelfde reis schreef, inmiddels vergeten is? Wie leest over tachtig jaar Merijn de Boer nog (wat Maarten Steenmeijer betreft in ieder geval alleen ‘wie ervan houdt’)? Het zijn melancholieke gedachten, die juist aankomen omdat ze verstopt zitten in ‘gedoe’.

Treurige alcoholist

Al dat gekrabbel in schriften die voortdurend dreigen nat te regenen, al die observaties van de wereld, wie zit erop te wachten? Degenen die aan het begin van het boek het geboeidst naar De Boers inleiding over Albert Helman luisteren, blijkt een familie te zijn die helemaal niet van plan is om mee te gaan het regenwoud in – het was hun te doen om een gratis ticket naar Paramaribo.

Ja, het is het aloude lied van schijn en werkelijkheid, van fantasie en feiten. Misschien was Helman wel een betere non-fictieschrijver, denkt ‘Merijn de Boer’ als hij een wat minder geslaagde novelle gelezen heeft. Om die novelle daarna zelf in kort bestek mee te maken.

Zelfs het ‘onderlinge gedoe’ van de reisgenoten is, vind ik, heel knap gedaan. Ze maken allemaal eigenlijk binnen de 270 pagina’s die het boek telt verschillende gedaanteveranderingen door. Zo is er Sjors, die eerst ten tonele wordt gestuurd als een verwende man die niets leukers weet dan klagen over de gebrekkige organisatie van het hele leven, dan een wat saaiige huisman, dan een enorme opschepper die de hele tijd vertelt over zijn spectaculaire reizen door Afrika, en uiteindelijk als een wat treurige alcoholist. En dat alles zonder dat je de breuklijnen ziet tussen al die facetten.

Een aanrader kortom, Het Surinamedagboek. Stop het nog snel even in je vakantiekoffer.