Sinds lang is er geen handboek vakdidactiek Nederlands in boekvorm verschenen. Wel is er het (digitale) handboek Nederlands van Levende Talen, dat geregeld met nieuwe didactiekgegevens wordt uitgebreid. Aan Vaardig met vakinhoud hebben niet minder dan 26 auteurs bijgedragen, eminente didactici uit universiteiten, hogescholen en onderwijsdeskundigen van bijvoorbeeld het SLO.

Vier redacteurs hebben het geheel in de passende vorm van een handboek gegoten en in deel 1 hebben zij gezamenlijk de actuele “Algemene ontwikkelingen” beschreven rond de thema’s meertaligheid in de klas, digitalisering in het (taal)onderwijs , burgerschap en onderwijs, de theorie achter leesmotivatie en toetsing in het taalonderwijs. De redactie bestaat uit Jeroen Dera, Joyce Gubbels, Janneke van der Loo en Jimmy van Rijt.

De 26 auteurs hebben elk of met zijn tweetjes telkens een ruim onderdeel van het werk voor hun rekening genomen. Deel 2 Communicatie bevat genredidactiek, leesbegrip, mondelinge taalvaardigheid, retorica, schrijfvaardigheid en creatief schrijven. Deel 3 gewijd aan de taal zelf, brengt ideeën aan over het taalfenomeen in de klas, grammaticaonderwijs, pragmatiek in de klas, taalvariatie in de klas, taalverandering en spellingonderwijs. Het vierde en laatste deel van het handboek handelt over literatuur met als onderdelen literatuur op school, de leescyclus, de leraar als leesbevorderaar, proza in de klas, poëzieonderwijs en literatuurgeschiedenis in de klas. Daarmee bestrijken de auteurs meer dan het gebruikelijke werkveld van het onderwijs Nederlands.

Functioneel

Het handboek is dan ook gesneden brood voor lerarenopleiders Nederlands aan universiteiten en hogescholen en hun studenten Nederlands die zich voorbereiden op lesgeven in het voortgezet of secundair onderwijs in Nederland en Vlaanderen. Ondanks het verschil in onderwijssysteem en inrichting van de Vlaamse scholen kunnen Vlaamse onderwijsverstrekkers ook ruimschoots gebruik maken van het ideeëngoed in het handboek.

Ook is deze publicatie ruim inzetbaar voor leraren in het werkveld zelf die zich willen bijscholen en zich willen inzetten voor een eigentijds, zinvol en effectief onderwijs Nederlands binnen hun opdracht. Opbouw De auteurs hebben gestreefd naar een handboek, maar ook naar een studieboek voor opleiders en studenten. Dat is functioneel gepresenteerd zonder opsmuk of afbeeldingen of een opzichtige lay-out.

Elk onderdeel begint doorgaans met in groene achtergrond een casus vanuit de praktijk. Meestal is dat een les die in een of ander opzicht niet echt is geslaagd. Daarvan vertrekkend wordt het thema in zijn ruimere doeltreffendheid uitgewerkt met de aangereikte begrippen, de didactische uitgangspunten en een afsluiting met een “Kortom”, een heel beknopte synthese van het voorgaande, met “Reflectieve opdrachten”, met passende lectuur bij de thematiek (enkele gekozen referenties naar artikelen en boekpublicaties).

Opvallend voor de herkomst van de ideeën en suggesties is tussen haakjes de verwijzing naar de “Bronnen” (pp. 337-368), die op naam van de auteur(s) alfabetisch gerangschikt zijn. Het zijn binnen- en buitenlandse publicaties met een stevig actualiteitsgehalte en veelal ook met renoverende en stimulerende relevante ideeën rond de aspecten van het onderwijs Nederlands. Een alfabetisch register en de gegevens over de auteurs sluiten het boek af. Vergeten we daarbij zeker niet de website die aansluit bij het handboek . De site reikt online bijkomend studiemateriaal aan.

Efficiënte lespraktijk

Het handboek maakt zijn hoofdtitel ruim waar: de vakinhouden komen concreet aan de orde bij het educatief streven naar de taalvaardigheden van het vak. Het boek presenteert de theoretische grondslagen voor het praktisch handelen in de klas. Het vergt wel inzet en creativiteit voor de operationalisering binnen de onderwijsvormen, binnen een curriculum en in overeenstemming met de officiële onderwijsdoelen. Die operationalisering komt wel niet zo meteen eenvoudig voor ondanks de handvatten in het handboek zowel op het niveau van de lerarenopleiding, de stagepraktijk van de studenten en de praxis van de geëngageerde leraren Nederlands. Niettemin is Vaardig met vakinhoud een schitterend, goed leesbaar en raadpleegbaar handboek vol innoverende ideeën nagenoeg onmisbaar als basis voor een efficiënte lespraktijk Nederlands in de middelbare school van nu.

Jeroen Dera, Joyce Gubbels, Janneke van der Loo, Jimmy van Rijt (red), Vaardig met vakinhoud. Handboek vakdidactiek Nederlands. Coutinho, 2023. Bestelinformatie bij de uitgever.