Yn it Frysk hawwe wy twa wurden foar wat yn it Nederlânsk ‘proberen’ is, nammentlik ‘probearje’ en ‘besykje’. De twa wurden hawwe elk ek krekt wat in oare betsjutting. As je wat besykje, dan spanne je je yn om wat te dwaan of om wat te berikken. Je witte dan net hielendal seker oft it slagje sil. Je kinne bygelyks besykje om lekker sop klear te meitsjen. As je wat probearje, dan ûndersykje je it op deugdlikens, wearde of brûkberens. In foarbyld dêrfan is dat je in hapke fan dat sop probearje, om te priuwen oft er lekker is. Dit betsjut net dat er net ien wêze sil dy’t probearret om sop klear te meitsjen of in leppelfol sop besiket, mar de measte Friezen brûke de wurden dochs leaver oarsom.
Ynteressant is dat it Frysk net de ienichste taal is dy’t twa wurden foar ‘proberen’ hat. It Dútsk docht it ek mei ‘versuchen’ en ‘probieren’. It is goed te sjen dat ‘probearje’ histoarysk weromgiet op ‘probieren’ en ‘besykje’ op ‘versuchen’. En krekt as ús Friezen, sille de Dútsers ‘versuchen eine Suppe zu machen’ en dêrnei ‘probieren ob sie schmeckt’.
- Door naar de hoofd inhoud
- Skip to secondary menu
- Spring naar de eerste sidebar
- Spring naar de voettekst
Neerlandistiek
Online tijdschrift voor taal- en letterkundig onderzoek
Footer
Elektronisch tijdschrift voor de Nederlandse taal en cultuur sinds 1992.
ISSN 0929-6514
Bijdragen zijn welkom op
redactie
ISSN 0929-6514
Bijdragen zijn welkom op
redactie
@neerlandistiek.nl
‘Besykje’ en ‘probearje’ geane histoarysk net werom op de Dútske wurden ‘versuchen’ en ‘probieren’. ‘Besykje’ is in erfwurd. Hoe’t it (neffens Latyns mal makke) ‘probearje’ yn it Frysk bedarre is, is net dúdlik, nei alle gedachten is it út it Frânsk wei (mooglik mei it Nederlânsk as stapstien) yn it Frysk bedarre. Der is neat dat derop wiist dat it Dútsk modelstien hat foar it Frysk, etymologysk net en semantysk likemin.
De útspraak “de measte Friezen brûke de wurden dochs leaver oarsom” soe ik ek net foar myn rekken nimme wolle. Dat ‘probearje’ gjin helptiidwurdachtige funksje ha kin, is in preskriptyf regeltsje, dat de taalwerklikheid net perfoarst goed werjout. Tamminga beskriuwt yn “Op ‘e taelhelling II” al dat ‘probearje’ ek ‘weagje’ betsjutte kin, almeast mei in wat driigjende ûndertoan, lykas yn ‘”Ast it wer probearrest om my út te skellen, dan …”. It hie yn alle gefallen yn Tamminga mids 20e ieu sawat deselde funksje as ‘weagje’ en ‘bestean’. Yn it WFT steane by it lemma ‘probearje’ yn dielbetsjutting 2 en 3 oars histoaryske foarbylden fan dat net-normearre gebrûk fan ‘probearje’.
It Dútsk en it Frysk geane oars net folslein lykop. Yn it Dútsk is ‘probieren’ mei in hanneling as saaklik foarwerp ek mooglik. De Duden jout sels as earste betsjutting fan ‘probieren’: “versuchen, ob etwas möglich, durchführbar ist”, mei as foarbyldsin: “lasst mich mal probieren, das Feuer anzuzünden”. Fierder falt “probearje, oft it sop smakket” no krekt bûten de hjoeddeiske preskriptive noarm foar it Standertfrysk, dy’t it gebrûk fan ‘probearje’ mei in sin as saaklik foarwerp ôfwiist.
In engels is ‘Beseech’ een overblijfsel uit het old english ‘Besēcan’
Besykje in ald frysk is ‘besēka’