Scholieren kozen deze week massaal voor een ruk naar rechts bij de jongerenverkiezingen en bleken daarmee verrassend goede voorspellers voor de landelijke stemming. Ook in mijn klassen is deze verandering in denken al een tijdje te merken. Liever praten ze in de bovenbouw van het vwo niet over feminisme, want er is volgens met name jongens al genoeg gelijkheid. Ook het klimaat staat opvallend laag op de agenda, want alles is wel gezegd of er zijn twijfels over de noodzaak. Ik geloof niet dat het alleen maar desinteresse is, maar er is in het maatschappelijke debat wel iets gebeurd waardoor leerlingen klaar zijn met, zoals zij het noemen, ‘die woke shit’.

Literatuur staat niet op zichzelf, ook niet in mijn lessen. Zo schrijven leerlingen een persoonlijke literaire recensie over een boek, of een essay over een onderwerp uit een geëngageerde roman. Ik wil leerlingen laten nadenken over wat romans voor hen betekenen en hoe ze zich weloverwogen kritisch kunnen verhouden tot de wereld in en buiten de romans. Ik hoop ze te kunnen laten zien wat kunstenaars willen bereiken door met hun boeken maatschappelijke debatten in te duiken. Ze mogen uitwerken waarom ze het eens of oneens zijn met een boodschap in een roman. Ze mogen kritisch zijn op oude romans en hoe die vandaag de dag bekeken kunnen worden. Ze mogen kijken wat de invloed van een omgeving op een karakter kan zijn.

Soms zit ik avonden na te denken over hoe ik leerlingen meer kan laten lezen. Wat raakt, inspireert, vermaakt, verrijkt, daagt uit? Is het mijn moeite nog wel waard, om ze tegen de groeiende desinteresse en recalcitrantie op te motiveren?

Maar dan, dan is er die leerling die na de les nog even blijft hangen en me stilletjes vertelt dat hij mijn tip heeft opgevolgd en nu een roman heeft gelezen over een hoofdpersoon die zich precies zo voelt als hij. De leerling die me mailt om te zeggen dat ze nooit had geweten dat er ook een boek bestaat dat precies haar moeite met uit de kast komen beschrijft. De leerling die zegt dat ze de hele nacht heeft doorgelezen, omdat een boek zo ontzettend verdrietig en mooi was en dat ze aan haar overleden moeder moest denken. De leerling die geen tijd heeft voor het huiswerk van andere vakken, omdat hij niet kan stoppen met het zoeken naar meer informatie over intertekstuele verwijzingen in een roman. De leerling die het boek op zo’n knappe manier koppelt aan iets wat we bespreken in de les, dat ik alleen maar glunderend kan zeggen hoe mooi die vondst is.

In een tijd waarin cultuur door veel mensen als linkse hobby wordt gezien, waarin mensen vrezen voor hun bestaansrecht, waarin mensen vaker de ander met argwaan bekijken, is het meer dan ooit nodig goede boeken te lezen die meer van het onbekende en onbeminde laten ervaren. Het is nodig leerlingen te leren hun eigen oordeel uit te stellen en ze te leren door de ogen van anderen te kijken en na te denken over de vele kleuren nuance voorbij de oppervlakte. We kunnen het bij Nederlands hebben over de verhalen van anderen en de kracht van woorden om mensen uit elkaar te drijven. Dat kan. Liever heb ik het over de kans om mensen met woorden en verhalen weer dichter bij elkaar te brengen. Als dat woke shit is, dan zoek ik voor de volgende les een nieuwe stapel boekentips.

Dit stuk verscheen eerder op de website van de Radboud Universiteit