Bij mijn stukje over de ontleding van “Welkom in Europa!” op de Facebookpagina van Neerlandistiek staan ruim tachtig reacties. Dat is voor dat forum een heleboel, helemaal als je rekent dat het een nogal technisch verhaal was en ik niet meer heb gedaan dan op basis van een oppervlakkige beschouwing heel voorzichtig een voorlopige voorkeur voor een analyse te geven.

Voor zover ik kon nagaan staat er in al die reacties niets wat erbij helpt om het songfestivalzinnetje beter te begrijpen. Er worden wel wat ontledingen gegeven, maar zonder uitleg of op grond van een onverdedigbare uitleg. Verder begrijp ik dat taalkundigen moeilijk zouden doen, dat leerlingen door “dit soort ongein” een hekel zouden hebben aan Nederlands, dat immigratie en uitkeringen iets slechts zouden zijn, dat de elite en Satan iets met Europa te maken zouden hebben en dat er in “de woordsoort” het verkeerde lidwoord zou staan. Ik neem het allemaal maar voor kennisgeving aan.

Een reactie van een Vlaamse dame vond ik wel heel interessant. Dat is niet zozeer vanwege de inhoud ervan, maar omdat ze een opvallende constructie gebruikt. Dit is de betreffende reactie:

Het gaat me om het zinnetje “ben blij dat ik zo niemand ken”, met daarin de woordreeks “zo niemand”. Het is natuurlijk mogelijk dat het gaat om twee zinsdelen: “zo” en “niemand”, maar gezien de context zou ik zeggen dat de Vlaamse dame eigenlijk wel moet bedoelen dat ze blij is dat het niet het geval is dat ze “zo iemand” kent (die elke zin gaat ontleden). De ontkenning is alleen in de woordgroep “zo iemand” gestopt en daar aan “iemand” vastgehaakt, zodat er de ontkennende variant “zo niemand” is ontstaan.

De ANS heeft een apart hoofdstukje (5.9.3.2.i) waarin de gebruiksmogelijkheden van “iemand” en “niemand” worden besproken. Er staat expliciet dat je “iemand” met “zo” kunt combineren en dat wordt in voorbeeldzinnen (17) en (18) zelfs geïllustreerd, maar dat je hetzelfde met “niemand” zou kunnen doen, staat er niet. Het ontbreken van die informatie zal haast wel betekenen dat de schrijvers van de ANS die mogelijkheid niet kennen of anders dat die uiterst zeldzaam moet zijn. Ik was “zo niemand” tot nu toe in elk geval nog nooit bewust tegengekomen.

Het is op zich niet zo gek dat een ontkenning dieper de zin in kruipt dan waar je d’r op grond van de interpretatie zou verwachten. Een voorbeeld: “Ik spreek geen Chinees” betekent niet dat ik iets zou spreken, namelijk geen Chinees. Het is ontkenning van de zin “Ik spreek Chinees”. Toch staat het ontkennend lidwoord met het woord “Chinees” in één zinsdeel. Of een ander voorbeeld: een deel van de Nederlandstaligen kan “Iedereen kent geen minister” zeggen in de betekenis waarbij de ontkenning bij “iedereen” wordt geïnterpreteerd, dus synoniem aan “Niet iedereen kent een minister”. Die plaatsing van de ontkenning wil – voor die sprekers – prima met het ontkennend lidwoord, maar ik ben volgens mij nog nooit iemand tegenkomen die “Iedereen kent niemand met een ministerspost” in dezelfde betekenis kan gebruiken.

Nou ben ik natuurlijk heel benieuwd of er meer mensen zijn die “zo niemand” als woordgroep gebruiken of die anderen die woordgroep weleens hebben horen gebruiken.