Ze zijn net uit: Armando’s Stemmen / Voix / Voci. Marie Jadot vertaalde de gedichten van de naoorlogse auteur en kunstenaar in het Frans, Franco Paris in het Italiaans. Hun tweetalige vertaling verscheen enkele dagen geleden bij Raffaelli Editore in drietalige editie. Driestemmig werd ook het vertaalproces: hier blikken de vertalers op terug op woensdag 20 november tijdens een eerste presentatie aan de Universiteit van Luik.

Poète et prosateur, peintre et dessinateur, sculpteur, metteur en scène et acteur, rédacteur, Armando (1929-2018) n’est encore qu’un petit garçon lorsqu’il quitte Amsterdam pour Amersfoort et joue ses premières notes au violon. Les événements traumatiques de sa jeunesse passée à l’orée de la forêt idyllique qui vit s’implanter le Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort durant la Seconde Guerre mondiale traceront les lignes thématiques de son œuvre. Ils transparaissent notamment dans le « paysage coupable» qui s’imposa encore et toujours, sur la toile comme sur le papier.

C’était une longue rue,
habillée pour une rencontre,
à l’entrée une plante
ne savait que répondre.

Poeta e prosatore, pittore e disegnatore, scultore, regista e attore, redattore, Armando (1929-2018) è ancora soltanto un ragazzino quando lascia Amsterdam per Amersfoort e suona le sue prime note con il violino. Gli avvenimenti traumatici della sua gioventù passata all’orlo del bosco idilliaco che vide erigersi il Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort durante la Seconda Guerra mondiale tracceranno le linee tematiche della sua œuvre. Sono tra l’altro emersi nel «paesaggio colpevole» che si impose ogni volta, sia sulla tela che sulla carta.

Era una strada lunga,
vestita per un incontro,
all’ingresso una pianta
non aveva una risposta.

Armando (1929-2018) was dichter en prozaschrijver, schilder en tekenaar, beeldhouwer, film- en theatermaker, acteur, redacteur, en nog maar een jongetje toen hij Amsterdam voor Amersfoort verliet en zijn eerste noten streek op een viool. De traumatische gebeurtenissen uit zijn kinderjaren aan de rand van het idyllische bosgebied waar het Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort werd opgericht, groeiden uit tot de thematische lijnen in zijn œuvre. Zo schemeren ze onder andere door in het ‘schuldige landschap’ dat zich steeds maar opdrong op doek en blad.

Het was een lange straat,
gekleed voor een ontmoeting,
een plant stond aan de ingang
en wist geen antwoord.

‘De mens / is beschikbaar voor verschrikkingen’, zo zou Armando blijven waarschuwen tot in zijn laatste verzen, postuum verschenen onder de titel Toch (Augustus, 2019). Het multitalent dat zichzelf liever maar een ‘kunstenaartje’ noemde, was nog nauwelijks vertaald in het Frans, en al helemaal niet in het Italiaans. De stemmen die de vertalers ervoor kozen naar het Franstalige en Italiaanstalige publiek te brengen met hun tweetalige vertaling van een keuze gedichten uit Armando’s gelijknamige bundel (Augustus, 2013), doen helaas heel actueel aan.