Natuurlijk grijpt elke spreker wel naar die elementen uit het lexicon die als stopwoordjes aangemerkt kunnen worden. Als er dan een min of meer woordelijk verslag van iemands uitspraken gemaakt wordt (zoals in de vergaderzaal van de Tweede Kamer gebeurt door die respectabele maar onzichtbaar gemaakte stenografen) dan valt zeg maar zo’n safeword meer of minder exact aan te tonen. Ik herinner me de regelmaat waarmee – en de niet altijd logische context waarin – de toenmalige minister Franc Weerwind via het bijwoord nadrukkelijk eh inderdaad nadruk wilde verlenen aan wat hij zei. Er ontstond een serietje over in dit blog, maar Weerwind was in dit opzicht niet de enige. Hij nam in zijn spreken bijvoorbeeld de Kamer nadrukkelijk mee in dit of dat en keek ook nadrukkelijk in zoiets als voortgangs-rapportages.

Met nadruk naar iets kijken of mensen meenemen, is nog altijd wat ongewoner dan nadrukkelijk iets bewéren, maar in Den Haag heeft nadrukkelijk zich van die oude orale context losgezongen.

Trendsettend

Toen dat blogreeksje ontstond, was Van Hijum nog geen bewindsman – als excellentie in de Tweede Kamer grossiert hij in nadrukkelijk. Kijk naar het verslag van het debatje van vorige week dinsdag en tel een keer of tien….

Toch viel hij me laatst op door het bezigen van een ander woord. Dat gebeurde in een optreden bij het Vragenuur (dat geregeld Vragenuurtje gedoopt wordt en waarom eigenlijk). Daar zei Van Hijum achter elkaar: “Als ik een probleem constateer, dan zal ik u daar acuut over informeren. Toen ik in maart over de problematiek met de CBS-cijfers hoorde, heb ik acuut een brief aan de Kamer gestuurd om u daarover te informeren”.

Daar zou de NSC-bewindsman met zijn felle blik wel eens trendsettend gesproken kunnen hebben.

Ambulance

Tot dusverre werd acuut bij uitstek gecombineerd met iets plotselings als een acute noodsituatie of een acute blindedarmontsteking. En bij een acuut gevaar of veiligheidsrisico dreigt er iets, mogelijk zelfs op onaangenaam korte termijn. We kunnen veronderstellen dat Van Hijum de hem controlerende Kamerleden niet ‘onverhoeds’ informeert of ‘dreigend’ maar ‘zeer snel’. Als de brandweer bij wijze van spreken.

Begrippen als plotseling en spoedig liggen wel in elkaars nabijheid, graag toegegeven, maar er is verschil zélfs als een bewindsman bij een aanval van een acute appendicitis de vergaderzaal zeer snel zou verlaten.

Het grote voordeel van acuut in de taal van een minister is, dat de luisteraar als het ware de dreigende sirenes van de ambulance hoort, zó snel stelt hij de Kamer op de hoogte. En Van Hijum doet talig wel altijd aan zwaailicht en sirenes denken – zijn boodschap heeft onveranderlijk iets van nadruk. En snel is deze niet minder. Gebracht met ambulance, politie en brandweer tegelijk.

Dit artikel verscheen eerder op het blog van Siemon Reker.