Laudatio voor Nicoline van der Sijs bij de uitreiking van de Everwinus Wassenbergh Penning 2025

Het was nu de Everwinus Wassenbergh-penning vijf jaar bestaat onvermijdelijk geworden: de jury van wat in de volksmond wel heet de ‘Nobelprijs voor de neerlandistiek’, heeft unaniem besloten om de penning voor 2025 toe te kennen aan prof. dr. Nicoline van der Sijs. Haar naam is onlosmakelijk verbonden met toewijding, innovatie en tomeloze leergierigheid binnen de neerlandistiek als geheel en de historische taalkunde van het Nederlands in het​ bijzonder. Wie in Nederland ‘taalkundige’ zegt, zegt in de eerste plaats Nicoline van der Sijs.

Nicoline van der Sijs is van huis uit Slaviste. Ze studeerde Slavische taal- en letterkunde aan de Universiteit Utrecht en werkte daar ook nog enkele jaren geleden voordat het vorige brute overheidsingrijpen in de wetenschap een einde maakte aan de Utrechtse slavistiek. De neerlandistiek mag wat dat betreft toenmalig minister Deetman dankbaar zijn, want het betekende dat Van der Sijs zich begon toe te leggen op het Nederlands. Ze promoveerde uiteindelijk in 2001 aan de Universiteit Leiden op het Chronologisch woordenboek van het Nederlands: De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen. Haar academische reis getuigt van enorm doorzettingsvermogen, van niet-aflatende nieuwsgierigheid en van diepgaande liefde voor taal.

Stiptheid

Tijdens haar kronkelige loopbaan heeft Van der Sijs een indrukwekkend oeuvre opgebouwd dat zowel de academische wereld als het brede publiek heeft verrijkt. Boeken als Taal als mensenwerk en 15 eeuwen Nederlandse taal getuigen van haar vermogen om complexe taalkundige ontwikkelingen op een toegankelijke en boeiende manier te presenteren. Haar publicaties zijn niet alleen wetenschappelijk volkomen verantwoord, maar spreken ook een breed publiek aan, waardoor ze historische taalkunde voor velen begrijpelijk en interessant maakt.​ 

Haar onderzoek heeft geleid tot vernieuwende inzichten die ons begrip van de Nederlandse taalgeschiedenis hebben verdiept. Zo heeft ze aangetoond dat de standaardtaal meer oostelijke en zelfs Duitse invloeden kent dan traditioneel werd aangenomen, wat het traditionele beeld van het Nederlands als een Brabants-Hollands mengsel nuanceert. Daarnaast heeft ze inzichtelijk gemaakt dat taalverandering in het verleden vaker bewust werd gestuurd dan eerder werd gedacht. Ook heeft ze al lang voordat dit populair werd gewezen op het internationale karakter van het Nederlands: hoe deze taal niet alleen werd beïnvloed door andere talen, maar ook omgekeerd op tal van plaatsen op de wereld haar invloed heeft doen gelden.

Wat Van der Sijs echter echt bijzonder maakt, is haar doortastende persoonlijkheid en ongeëvenaarde collegialiteit. Ze weet altijd mensen te overtuigen om haar geld te geven voor onderzoek. Tegelijkertijd weet ze mensen met goed onderzoek altijd te steunen. Haar professionaliteit blijkt niet alleen uit haar stiptheid en betrouwbaarheid, maar ook uit haar vermogen om innovatieve wegen te bewandelen in een vakgebied, de historische taalkunde, dat soms als traditioneel wordt beschouwd.

Inspireren

Door digitalisering en het inzetten van moderne technieken heeft Van der Sijs de neerlandistiek nieuw leven ingeblazen. Projecten zoals de Etymologiebank en de digitalisering van allerlei historische teksten zijn mede dankzij haar inspanningen gerealiseerd. Het Nederlands is digitaal een van de best gedocumenteerde talen ter wereld en dat is mede aan Van der Sijs te danken. Haar talent om vrijwilligers te enthousiasmeren en te begeleiden is bewonderenswaardig; velen voelen zich door haar betrokkenheid en bereikbaarheid diep verbonden met haar missie. Ze is voor die vrijwilligers dag en nacht bereikbaar, wat heeft geleid tot een gemeenschap van toegewijde medewerkers die haar werk ondersteunen en voortzetten.​

De Wassenbergh-penning ging eerder naar Hans Bennis, Frank Willaert, Marita Mathijsen en Michiel van Kempen. Hoewel de reglementen bepalen dat redactieleden, die immers samen met de redactieraadsleden de jury uitmaken, niet in aanmerking komen voor deze prijs, was de jury, dat zijn in dit geval de redactie en de redactieraadsleden minus Van der Sijs, unaniem van mening dat Van der SIjs uitzonderlijke bijdrage een inbreuk op de reglementen rechtvaardigen. De unanieme overtuiging is dat de penning niet de naam van Everwinus Wassenbergh waardig zou zijn zonder erkenning van Van der Sijs’ buitengewone bijdragen aan het vakgebied.​

We feliciteren prof. dr. Nicoline van der Sijs met de toekenning van de Everwinus Wassenbergh-penning 2025. Haar toewijding, passie en innovaties hebben de neerlandistiek verrijkt en zullen ongetwijfeld nog vele generaties inspireren.​