Dit jaar wil ik alle boeken van Vonne van der Meer lezen.

“Ik ben geen uitzondering,” schrijft een vrouw in De vrouw met de sleutel (2011) van Vonne van der Meer, “iedereen lijdt. Er is niet alleen maar mijn verhaal, er zijn zoveel verhalen.” De vrouw, Olivia, schrijft dat aan de protagonist, Nettie, de ‘vrouw met de sleutel’ die na de dood van haar man heeft besloten dat voorlezer wel een beroep voor haar is. Ze gaat ’s avonds bij mensen langs om ze in bed te stoppen en voor te lezen.

Je kunt De vrouw met de sleutel lezen als een roman waarin verhalen minstens even belangrijke rollen spelen als mensen. Nettie dringt op uitnodiging in de huizen en slaapkamers van mensen binnen – en wordt zo deelgenoot van hun verhalen. Bovendien leest ze hun dus verhalen voor, en veel van die verhalen krijgen we ook te lezen, in enigerlei vorm, soms letterlijk en soms als samenvatting. Bovendien is een van haar klanten een elfjarig meisje dat schrijfster worden wil en ook haar eerste verhalen krijgen we te lezen. En dan lezen we tot slot nog fragmenten uit Netties dagboek, waarin ze duidelijk bezig is haar eigen leven tot een verhaal te maken – een verhaal dat ze ooit aan haar kinderen zal moeten vertellen.

Mike

De verschillende verhalen reageren op elkaar alsof ze mensen zijn. Michael is een veel jongere man voor wie Nettie al snel een soort erotische gevoelens begint te koesteren, maar aan wie ze op de eerste avond per ongeluk een nogal smerig en pijnlijk verhaal voorleest – waarschijnlijk het smerigste en het pijnlijkste dat Van der Meer ooit schreef, over een oudere man die op een date met een jongere vrouw in een restaurant de poep met zijn vingers uit zijn anus peutert, om er dan achter te komen dat de kraan van het restauranttoilet kapot is, zodat hij zijn handen niet wassen kan. Later probeert Nettie met een verhaal Michael en Olivia aan elkaar te koppelen.

Overigens knap Nettie bijna op Michael af omdat hij in het begin van ieder verhaal wil weten hoe het verder gaat na het einde van het boek:

Deze man kon nog zo aantrekkelijk zijn, als hij de voorkeur gaf aan verhalen waarin alles werd voorgekauwd, hadden we een probleem..

Michael heet eigenlijk Mike, maar Nettie noemt hem in haar gedachten met een wat bijzonderder naam. Want dat is een beter verhaal. Wij mensen maken van andere mensen verhalen, en soms ook van onszelf. En zo worden verhalen in De vrouw met de sleutel zelf tot mensen.

Meesterlijk

Dat Nettie Renée voorleest, het meisje dat schrijver wil worden, komt omdat haar ouders zich zorgen maken. Renée weigert namelijk nog naar school te gaan. Gaandeweg komt Nettie erachter waarom dat zo is: vanwege een verhaal. Kinderen op die school vertellen elkaar namelijk de roddel rond – het blijft in het midden of die waar is of niet – dat haar moeder een verhouding heeft met een huisvriend. Renée durft daarom niemand meer onder ogen te komen.

Verhalen zijn niet alleen maar mooie, fijne dingen waardoor we de wereld om ons heen beter begrijpen, sterker tot onze medemens kunnen doordringen of elkaar kunnen vermaken. Verhalen zijn ook verschrikkelijk: ze kunnen ontteugeld raken en dan voor zoveel schaamte en pijn raken dat de toekomstige schrijver niet eens haar huis meer uitdurft.

Wat een meester van de literaire vorm Van der Meer is – ieder boek is weer anders, de structuur van een roman als De vrouw met de sleutel is volstrekt uniek – blijft weleens onderbelicht, misschien omdat Van der Meer de vorm zo meesterlijk beheerst dat je nauwelijks merkt hoe bijzonder alles eigenlijk in elkaar zit. Weinig schrijvers in het Nederlands hebben zulk meesterschap over het verhaal als vorm. Je vraagt je soms onwillekeurig af hoe het met de personages verder zal gaan.