De peroptieme tekenaar-schrijver en schrijver-tekenaar Aart Clerkx vertelde mij dat hij en leeftijdsgenoten zich in zijn langvervlogen jeugd amuseerden door dialogen uit Kuifje met elkaar te debiteren. Niet vanwege hun scherpzinnigheid (van de dialogen), maar vanwege de buitengewone buitenissigheid.

‘Ha?… Wààr is hij verdwenen?…’
‘Hoe vreemd, ’n klant!…’

Nu zou een Noord-Nederlander misschien denken dat het Belgisch was, of Brussels uit de koker van Herr Hergé, maar nee, het was een Nederlandse vertaler en Georges Rémi heeft zich met de vernederlandsing van Tintin niet bemoeid, aangezien zijn Nederlands nog slechter was dan zijn Engels, en dat wil wat zeggen.

Het zijn en blijven, wil ik de hele tijd maar zeggen als ik niet zo herhaaldelijk werd onderbroken en op zijpaden gestuurd, de onverwachte, raar en bijzonder gezegde dingen die altijd het leukste zijn om te lezen, die het meeste doen en je het beste bijblijven. Daarom is het voor vertalers ook zo belangrijk om, als er bijzonder geformuleerde dingen in het origineel staan, die bijzondere formuleringen dan ook bijzonder in het Nederlands te herformuleren. Dus als De neus van Gogol begint (in het Russisch) met maart de vijfentwintigste en niet met op vijfentwintig maart, is het zaak het even buitenissig te vertalen. Of, op bladzijde 1 van Ulysses, plump niet met dik maar als plomp en you fearful jesuit niet met jij vreselijke jezuïet maar met jij schrikkelijke jezuïet. Want daarvan blijft het smakelijk en lees je verder. Raar is waar.

Ook, is mijn ontdekking na vele jaren, als er geen bijzondere formuleringen in het origineel staan, is het goed om er die wel van te maken. Gladstrijken is altijd uit den boze, maar opruwen mag en kan nooit geen kwaad.

Dit stuk verscheen eerder op VandaagsVertaalProbleem.
Voor meer voorbeelden in een samenhangend kader: Robbert-Jan Henkes, Vertalen wat er niet staat, De Arbeiderspers, 2025. Een doorlopend bijgewerkt register op alle VandaagsVertaalProblemen staat in blog 345.