Confuc (21)

– Confucius, wat zou u doen als u geroepen werd om een land te besturen?

– De taal goed gebruiken. Als de taal niet goed gebruikt wordt, zeggen de woorden niet wat ze moeten zeggen. Dan blijven de dingen die gedaan moeten worden ongedaan.

Het wordt tijd voor goed nieuws over overheidstaal. Eerder dit jaar, hier en hier, kon ik al berichten over gemeentelijke acties over herschrijven. Eerlijk gezegd was ik toen bang dat het bij kortlopende acties zou blijven. Maar ik was te pessimistisch. Ik kreeg informatie uit twee gemeenten.

In Leiden is de APV, de Algemene Plaatselijke Verordening, herschreven. Daar, en in veel andere gemeenten, kan – of mag ik al schrijven kón? – het taalgebruik gekarakteriseerd worden als abstract, onpersoonlijk enz. Zoals bijvoorbeeld deze zin:

1a origineel

Aan een vergunning of ontheffing kunnen voorschriften en beperkingen worden verbonden.

Een zin van elf woorden, met viermaal een abstract zelfstandig naamwoord en een lijdende vorm. Met nadruk: abstracte zelfstandig naamwoorden zijn heel nuttig, en een lijdende vorm hebben we niet voor niets. Maar bij veel lezers schaadt deze overdaad. Kijk eens naar deze herschrijving.

1b herschrijving

Krijg je toestemming van de gemeente om iets te doen of om je niet aan een regel te houden? Dan kan de gemeente voorwaarden voor toestemming geven.

Meer dan het dubbele aantal woorden, 27. Dat wel. Maar een veel persoonlijker benadering in een vraag-antwoordstructuur. En voor ‘voorschriften’ en ‘beperkingen’ staat er nu één overkoepelend woord, ‘voorwaarden’. Nog een voorbeeld.

2a origineel

De vergunning of ontheffing is persoonlijk, tenzij bij of krachtens deze verordening anders is bepaald.

2b herschrijving

Een toestemming van de gemeente is persoonlijk. Daarmee bedoelen we dat de gemeente alleen aan jou toestemming geeft. Iemand anders mag de toestemming niet gebruiken. Maar dat is anders als dat in deze regeling staat.

Weer is de herschrijving meer dan tweemaal zo lang, in vier zinnen. Maar zonder het juridische ‘bij of krachtens’. Ook hier weer een overkoepelend woord: ‘toestemming’, voor twee andere woorden ‘vergunning’ en ‘ontheffing’. Je kunt je afvragen of de tweede zin wel nodig is, maar de derde zin over een ander die de toestemming niet mag gebruiken, is weer heel duidelijk. 

Herschrijven, kun je dat leren? Je hoeft maar één regel toe te passen: Verplaats je in de lezer. En kijk dan welke taal gewenst is én welke inhoud. Ja, ook de inhoud. Dat kun je mooi zien aan enkele voorbeelden uit Arnhem, waar burgers onduidelijke brieven zelfs mogen terugsturen.

3

Er wordt geen bijstand toegekend voor Laptop, omdat niet is komen vast te staan dat deze kosten noodzakelijk zijn in de zin van artikel 14 juncto artikel 35 lid 1 PW.

Deze zin stond in een antwoord op een aanvraag voor bijzondere bijstand voor het aanschaffen van een computer. Na dit afwijzend antwoord stond er gelukkig wel een zin met de mededeling dat de ontvanger van de brief contact kan opnemen voor vragen en opmerkingen, met een telefoonnummer. Dat gebeurde ook. Nee, de vraag ging niet over ‘voor Laptop’. Dat was wel duidelijk: ‘voor een laptop’. De vraag ging over het wetsartikel. In de herschrijving is nu een uitleg toegevoegd. Nog een voorbeeld over herschrijven op inhoud, uit een bewonersbrief over de aanleg van een fietsrotonde. 

4

Voor de aanleg van de fietsrotonde is het noodzakelijk de Marga Klompélaan en het kruisende RijnWaalpad af te sluiten tussen Joop den Uylsingel en Lange Akkers.

In een herschrijving kun je vallen over een detail: wel een lidwoord bij ‘de laan’ en ‘het pad’, maar niet voor ‘singel’ en ‘Akkers’. Maar veel belangrijker is dat je de lezer helpt met de toevoeging van een kaartje met de precieze aanduiding van de afsluiting.

Herschrijven, is dat een kunst of een kunde? Het is beide. Het is een kunst om je te kunnen verplaatsen in de lezer, en het is een kunde om waar nodig vorm én inhoud aan te passen.