Sinds 2017 heb ik bij iedere verkiezingen op een rijtje gezet wat er in de verkiezingsprogramma’s stond over taal. Ik ben heel blij dat Heleen de Vries het dit jaar heeft willen doen, want ze deed het beter dan ik zou kunnen. En ik kon me er niet meer toe zetten: neutraal beschrijven hoe pakweg BBB denkt over de erkenning van streektalen. Er is de afgelopen jaren te veel gebeurd. Er gebeurt op dit moment te veel. Ik denk niet dat er 1 (zegge: één) persoon is die zich dit jaar zal laten leiden door de plannen die een partij heeft voor het Engels in het hoger onderwijs.

Ik heb me in de reeks altijd geprobeerd neutraal op te stellen, ik denk niet dat iemand uit mijn analyses kon opmaken op welke partij ikzelf stem. Maar neutraliteit wordt wel steeds lastiger.

Het allerbelangrijkste taalbeleid lijkt me uiteindelijk het onderwijsbeleid. Als we geen goed onderwijs inrichten, of nou ja, laten we zeggen in ieder geval een beter onderwijs, zijn alle andere maatregelen zinloos. Ik durf beweren dat de democratie gebouwd is op goed onderwijs, en dan vooral goed taalonderwijs. En dat de wereldwijde crisis in de democratie, de opkomst van totalitaire krachten op allerlei plaatsen, het achteloos terzijde schuiven van allerlei instellingen, voorafgegaan is door een wereldwijde crisis in het onderwijs – een verlaging van het prestige van docenten, een uitholling van alle interesses in dingen die niet onmiddellijk nut afwerpen, een mateloze liefde voor het oppervlakkige, een vullen van tijd die je normaliter aan het lezen van een moeilijk boek over ruimtevaart zou kunnen besteden met spelletjes die onder controle staan van grote techbedrijven.

Eerst is men begonnen de wereld steeds infantieler te maken, en nu plukken de autocraten er de vruchten van – alleen maar om het onbenul nog groter te maken.

Basisvoorziening

Het bedenkelijkst zijn natuurlijk de partijen die wél allerlei gratuite eisen stellen aan het onderwijs – er mag geen seksuele voorlichting meer worden gegeven aan twaalfjarigen, of er moet juist meer van dat soort onderwijs worden gegeven, het hoger onderwijs moet binnen een paar jaar worden omgeturnd in het Engels, of nee, juist in het Nederlands, terwijl alle docenten die weleens een watermeloen eten moeten worden ontslagen – en die tegelijkertijd geen euro overhebben voor datzelfde onderwijs. De meeste van de draconische bezuinigingen kwamen de afgelopen jaren van de VVD; uit de doorberekeningen van het nieuwe programma blijkt dat die partij de komende jaren nog eens anderhalf miljard van het budget van OCW af wil halen.

Een andere indicator van beschaving is de steun aan openbare bibliotheken. In een wereld die niet noodzakelijk ideaal is, maar waar toch in ieder geval gestreefd wordt naar het betere, heeft iedere gemeente een bibliotheek en ieder dorp van enige omvang een afdeling van die bibliotheek, met een leeszaal waar wie dat wil zich rustig kan terugtrekken. Ik geloof dat ik persoonlijk heel veel van de basis van mijn – toegegeven, schamele – algemene ontwikkeling als scholier in de lokale bibliotheek heb opgedaan. Dat ik nog steeds intellectuele interesses heb die ik nooit zou hebben gekregen als er niet een plaats was geweest waar ik op boeken over allerlei onderwerpen was gestuit. Op deze basisvoorziening wordt al decennia bezuinigd, het wordt tijd dat dit wordt teruggedraaid.

Stemadvies

Er blijft zo een overzichtelijk lijstje over van partijen waarop je kunt stemmen als deze fundamenten van de samenleving je ter harte gaan – misschien wel té overzichtelijk als je je verder in hun standpunten niet kunt vinden, maar tegelijkertijd gelukkig nog wel over het hele politieke spectrum. Wie links is, kan GL/PvdA of SP stemmen, wie in het midden staat op D66. Dit zijn de drie partijen die de afgelopen jaren het meest hun gezicht hebben laten zien in protest tegen de bezuinigingen; ook Volt en PvdD hebben in ieder geval in hun verkiezingsprogramma’s het beste met de wetenschap voor (maar ze waren de afgelopen jaren niet heel zichtbaar op dit vlak). Wie met alle geweld radicaal-rechts stemmen wil, kan alleen bij JA21 terecht, die in ieder geval voor natuurwetenschappelijke en technische opleidingen nog wel iets over heeft (maar tegelijkertijd ook wel erg zit te zeuren over het zelfverzonnen probleem van woke). Het CDA en de ChristenUnie hebben zich wel érg constructief opgesteld tegenover de bezuinigingswoede, zolang het godsdienstonderwijs maar gespaard bleef (de ChristenUnie is nu wel bereid om te investeren om iets van die bezuinigingen goed te maken). Van andere partijen is niet zoveel vernomen, of zij willen dus het liefst zoveel mogelijk in het systeem hakken, bijvoorbeeld omdat ze kritisch denken verwarren met getrouwd zijn met een bepaalde ideologie.

Het is treurig, maar er is dus minder dan een handvol partijen waarop je je kunt richten als je wilt dat iedereen leert om mee te doen aan een genuanceerd debat, dat iedereen kennis kan maken met ons cultureel erfgoed, en dat iedere burger kennis maakt met een belangrijk aspect van het menszijn.

Dit is geen stemadvies, want je kunt natuurlijk vinden dat andere dingen – aandacht voor klimaatverandering, een sterke defensie, meer woningen, ik noem maar wat dingen – belangrijker zijn en dan kan je je keuze anders uitvallen. Alleen moet je dan wel weten waar je ook tegen kiest.

Vanavond is er een demonstratie voor het hoger onderwijs – niet bepaald een onderwerp tijdens de afgelopen campagne – in Utrecht.