Kleine kinderen leren niet alleen heel gemakkelijk talen – ze vergeten ze ook weer net zo gemakkelijk. Over het wonder van de vroege taalverwerving zijn we de afgelopen decennia wel meer te weten gekomen, maar hoe dat vergeten werkt is bij mijn weten nog niet goed uitgezocht. We weten wel dat dit vergeten nooit absoluut is. Mijn Nijmeegse collega Mirjam Broersma heeft bijvoorbeeld laten zien dat zelfs kinderen die maar een paar maanden oud waren toen ze geadopteerd werden op latere leeftijd net iets makkelijker hun moedertaal oppikken dan andere inwoners van hun adoptieve taalgemeenschap. Maar er wordt ondertussen wel degelijk ook iets weggedrukt, en hoe dat wegdrukken werkt, weten we niet.
Nene sprak al een half jaar nadat ze op vijfjarige leeftijd naar Nederland kwam geen Hongaars meer. Toen ik haar een paar maanden na aankomst had gevraagd ‘Hogy vagy?’ zei ze geschrokken: ‘Dat moet je niet zeggen! Je moet zeggen ‘Hoe gaat het?’ Een paar maanden later keek ze me blanco aan toen ik het nogmaals vroeg.
Ik wijt dat wegdrukken aan de sociale antenne die kinderen hebben, een antenne voor het normale. Thuis of op school sprak niemand Hongaars, dat hoorde dus kennelijk niet. Dat we een achterbuurvrouw hadden die af en toe iets tegen haar zei, hielp kennelijk niet. Het moest weg en plaats maken voor Nederlands, en voor het Italiaans, want die taal gebruiken wij thuis ook.
Maar tijdens de herfstakantie waren we terug in Hongarije, op bezoek bij de mensen die de eerste jaren van haar leven voor Nene hebben bezorgd, en hun kinderen, en nu wil ze graag Hongaars leren, ‘mijn eigen taal’, zoals ze dat noemt. De kinderen van haar pleegouders hebben al een begin gemaakt, door in een park in Boedapest herfstblaadjes aan te wijzen en zo de verschillen tussen zöld (groen), piros (rood), sárga (geel) en barna (bruin) aan te leren. We gaan nu op zoek naar iemand die in Nederland wat verder kan helpen. Eens zien hoe het wegduwwonder zelf weer kan worden weggeduwd.
‘Maar tijdens de herfstakantie waren we terug in Hongarije, op bezoek bij de mensen die de eerste jaren van haar leven voor Nene hebben bezorgd’ moet ‘gezorgd’ zijn. Interessant artikel en herkenbaar. Ik heb het om me heen gezien met zowel adoptiekinderen als kinderen die zijn geëmigreerd. Iets anders is het aanleren van een taal. Iemand die ik ken heeft twee kinderen: het oudste kind is drietalig opgevoed, het jongste eentalig, omdat het drie talen te veel was voor het kind.
Beoiend! In mijn opleiding logopedie heb ik nu een vak ‘Communicatieve ontwikkeling’, waarin de verschillende fasen van taalverwerving aan bod komen. Omdat de eerste jaren voor zowel logopedie als audiologie bedoeld zijn, zit daar het stukje klanken horen en onderscheiden ook bij. Op dat vlak zit ze zeker al goed: kinderen beginnen rond 3-6 maanden fonemen van elkaar te onderscheiden en verliezen dan hun vermogen om het onderscheid te horen tussen fonemen die niet in hun moedertaal voorkomen. Aangezien Nene al vijf jaar was toen ze bij jullie kwam, heeft ze die gevoeligheid voor Hongaarse klanken die we in het Nederlands niet kennen wel meegekregen. Met de uitspraak komt het zeker goed. De verwerving van de woordenschat en zeker syntaxis komt later, vanaf 2,5 jaar ongeveer. Dan is input nog steeds heel belangrijk. Het wordt spannend wat Nene in die periode, dus vlak voor ze naar Nederland, heeft meegekregen voor het Hongaars en hoeveel daarvan is blijven hangen. Maar omdat ze nog altijd meertalig is opgevoed, denk ik wel dat ze taalgevoelig genoeg zal zijn om ermee om te kunnen gaan. En de motivatie is er alvast.
Leuk, Marc! Ik heb een paar jaar geleden jullie online-cursus over Nederlandse streektalen gevolgd. Ik ben docent Hongaars, wellicht kan ik je helpen door te te koppelen aan een collega. Ik heb een flink aantal Taalpraatjes over het Hongaars geschreven.
For me, born here in faraway Australia of Dutch parents – and with adopted (at ages 7 & 5) biological sisters from India (one of whom is now married to a Dutchman, living in NL & Dutch-speaking, bringing up their child in both Dutch & English – the original mother tongue being forgotten) – it’s always fascinating when you tell of Nene’s experience of language/s. Thank you!