Over een rare recensie op de nieuwe Mutsaers

Elk boek van Charlotte Mutsaers is een spektakel en doet wat alleen de meest interessante literatuur doet: de grenzen opzoeken en daar dan bij voorkeur ook nog overheen gaan. Mutsaers legt in deze op het oog grenzeloze tijd steeds weer bloot dat er wel degelijk nog grenzen bestaan. Ik ben dan ook zeer benieuwd naar Moet dwalen, haar net verschenen nieuwste roman.

De boeken van Mutsaers vragen bij uitstek om een mening, een standpunt – ze lijken er haast voor geschreven. Daarom is Lotte Krakers’ recensie in de Volkskrant van zaterdag zo vreemd. De critica weet zich evident niet goed raad met Mutsaers’ roman, wat allicht haar behoorlijk meanderende en niet heel erg trefzekere formuleringen (‘Merkwaardigheid is vanzelfsprekend’ bij Mutsaers) verklaart (alsook kleine foutjes: in Mutsaers’ eerdere roman Koetsier herfst had niet Sadam Hoessein een rol, maar Osama Bin Laden). Het is duidelijk: ook de recensente zelf moest dwalen en dat maakt haar ongemakkelijk. Ze gaat kort in op de inhoud van de roman (een dwaaltocht door een woud) en schrijft dan dat ze zich

graag bij deze liefdesexpeditie [had] gevoegd, Isi’s krasse verwondering óók gevoeld. Het is me bij het lezen van “Moet dwalen” niet helemaal gelukt. Ik waarschuw maar vast – ik geloof dat ik zo’n kleinzerige, zwammende ziel ben waar Isi zich graag ver van houdt, “een droogkutje” ook wel. Weinig verrassend, maar Mutsaers’ verzoek om meer dwaalzucht is vooral ook een schelle schreeuw tegen woke.

Zoals u ziet: wat rare, niet bepaald nadrukkelijk samenhangende, zinnen. Wat, bijvoorbeeld, is er nu precies ‘weinig verrassend’? Dat Krakers een ‘droogkutje’ zou zijn? Daarvoor zouden we haar toch echt een beetje beter moeten leren kennen. Of dat ze dus (‘vooral ook’, ook zo’n raar tussenvoegsel) ‘woke’ zou zijn?

Boel

Krakers zigzagt wat voort, signaleert – zonder veel nadere uitleg – dat Mutsaers ‘geen feminist’ is, en dat de auteur (in een interview overigens) voor het perspectief van de man kiest. Dan volgt een erg curieuze passage:

Daar kun je een boel van vinden en dat doe ik ook, het zijn dingen die misschien niet helemaal thuishoren in een boekrecensie. Maar: Mutsaers provoceert, en ik kán er gevoelsmatig niet op reageren. Als ik dat wel doe, ben ik van het starre type Fleur Vischbeen. Een drammer. Ik sta als recensent (en feminist) buitenspel.

Hier spreekt een wel erg rare opvatting over literatuurkritiek uit. Krakers vindt ‘een boel’ over de opvattingen die Mutsaers’ roman uitdraagt, maar dat zijn ‘dingen die misschien niet helemaal thuishoren in een boekrecensie’. Wat is dat nou voor angsthazerige flauwekul? Ik zou zeggen: hier begint het feest juist! Expliciteer en beargumenteer jouw opinies, als jonge feministische vrouw, tegen een roman waar je moeite mee hebt op ethisch of ideologisch vlak. Laat die roman alle hoeken van het debat zien! Dan gebeurt wat literatuur (en kritiek) tegenwoordig veel te weinig doen: aanleiding geven tot discussie, tot het innemen van standpunten, ter aanscherping van ons aller denkwereld.

Gemiste kans

Maar nee. Krakers klaagt. Die valse Charlotte Mutsaers heeft haar als recensent buitenspel gezet! 1-0 voor Mutsaers dus. Eindsignaal.

Tegenwoordig wordt veel ‘woke’ genoemd – meestal in ongunstige zin. En dat is soms bepaald te betreuren, want wat is er eigenlijk op tegen om er een emancipatoire blik op de wereld op na te houden? Naar is wel de neiging van ‘woke’-personen om anderen op elk gebied te pas en te onpas de maat te nemen. Het is dan ook paradoxaal wat gebeurt in Krakers’ recensie. Uitgerekend de literatuurkritiek zou het domein moeten zijn waar juist wél de maat der dingen bepaald wordt. En wat doet deze recensente? Ze haakt ze af. De keutel van de kritiek wordt ijlings ingetrokken. Een gemiste kans op een aanzet tot een mooi debat.

Overigens ben ikzelf alleen maar extra nieuwsgierig geworden naar Mutsaers’ roman.