Ik heb een taalverandering bij mezelf waargenomen. Een taalnuance die ik vroeger snapte maar nu niet meer. Toen ik midden jaren zestig van de vorige eeuw op de kleuterschool aan de Julianalaan (hoek Nicasiusstraat-Marijkelaan-Molenstraat) het lied over Joepie Joepie leerde – heel de wereld zong All you need is love, heel Nederland zong Waarom heb je mij laten staan? en heel de Heezerse klas zong Schipper mag ik overvaren (en Joepie Joepie dus) – wist ik intuïtief precies waarover het ging: iemand genaamd Joepie Joepie kwam naar ons toe en heeft bij ons een meisje gekaapt en is er toen met dat meisje vandoor gegaan. De tekst, althans het begin ervan, althans van hoe ik het leerde, althans van hoe het me is bijgebleven, althans hoe ik het me nu herinner, luidt:
Joepie Joepie is gekomen,
heeft een meisje meegenomen —
Maar toen ik vanmorgen vroeg in bed het lied nog eens met kille, analytische blik overdacht, waarom weet ik niet, misschien was ik op zoek naar rijmwoorden op –oepie, toen begreep ik het ineens niet meer, en dacht ik dat Joepie Joepie integendeel naar ons toekwam mét een meisje, in gezelschap van een meisje. Ik stelde me voor dat Joepie op een feestje kwam met een meisje en dat hem dan gevraagd werd, ‘Zo, Joepie, heb je een meisje meegenomen?’ Niemand die dat nu vreemd zo vinden, althans in het Noord-Nederlands, vermoed ik. Joepie neem een meisje mee naar het feest. Maar ik kan het mis hebben, natuurlijk. Misschien zit die degradatie wel bij mij alleen.
De rest van het Joepie Joepie-lied kon ik me in bed niet meer herinneren, en kwamen daarna pas langzaam weer bij me op:
Maar ik zal er niet om treuren
want een ander weer gehaald.
De zeevaartkundigen René Windig en Eddie de Jong hebben zich ook over het Joepie Joepie-lied gebogen, maar bij hun zingen ze het met het bezittelijk voornaamwoord:
Joepie Joepie is gekomen,
heeft me meissie meegenomen —
En misschien is het me ook zo wel aangeleerd, als mijn meisje en niet een meisje. Het zou de onmiddellijke interpretatie van Joepie als meisjeskaper, net als de slotregels van het lied (voorafgaand aan het eindeloos herhaalde la-la-lalalala) wel licht vereenvoudigen.
In elk geval twijfel ik bij het vertalen regelmatig en steeds vaker ook tussen meenemen en meebrengen, en dan moet ik telkens opzoeken wat het verschil ook alweer was. Is meenemen nu dat je ergens naar toe gaat en meebrengen dat je ergens vandaan komt of omgekeerd? Mijn hersens kraken, kostbare vertaaltijd gaat onherroepelijk naar de haaien. Waarom weet ik dat niet? Waarom kan ik het niet onthouden? Ja, waarom is het überhaupt belangrijk?
Maar nu hoef ik het niet meer op te zoeken. Ik kan aan mijn eerste interpretatie bij kennismaking met het machtige zeemanslied over de dood denken, en dan weet ik het weer. Ik had er nog geen ezelsbruggetje voor, maar nu wel. Joepie joepie!
Illustraties: uit Heinz, De N van Heinz, 2016, p. 201 en De Z van Heinz, 2018, p. 13.
Ik ken het als:
Joepie Joepie is gekomen
Heeft een meisje weggehaald
Maar ik zal er niet om treuren
Gauw een ander weer gehaald
Ik heb het altijd een wat sinister lied gevonden. Alsof Joepie Joepie een soort Freddy Krueger is.
Ja, die versie ken ik ook, maar dan wel met “m’n meisje”, niet zomaar “een meisje”.
Ik denk bij nader inzien dat ik het ook als ‘m’n meisje’ ken.
Lees ik “… bij hun”? Ik zou zeggen ‘bij hen’.
Ja, dat is een hebbelijkheidje van mij en geheel en al opzettelijk. Door mij over het hoofd geziene vertikkingen niet, maar ja, wat doe je eraan.
Overigens kreeg ik gister een mail waarin mij werd verteld dat in het Duits mitnehmen en mitbringen nog steeds als strikt verschillend worden ervaren, en dat er vraagtekens in ogen verschijnen als een käsekopf het onderscheid niet honoreert.
In het Spaans idem: traer = mitbringen en llevar(se) = is mitnehmen. Dat is mijn ezelsbruggetje.
Ook ik zong (en speelde als kringspelletje, jaren ’50 vorige eeuw) het liedje met “een meisje weggehaald”. In de melodie zoals ik hem zong zou “weggenomen” niet hebben gepast..
“Meenemen” kan volgens mij twee kanten op., “Meebrengen” niet .
1. Als ze op bezoek komt neemt/brengt ze altijd iets lekkers mee.
2. Bij het weggaan heeft Jan de verkeerde jas meegenomen/*meegebracht.
Liederenbank.nl geeft een versie uit 1939 uit Kortrijk, waarbij het om ’tjoepietjoepie’ gaat, en ‘heeft mijn zusje weggehaald’, wat nog een tikje schrijnender is. Het zou in elk geval een kinderliedje zijn waarbij iemand uit de kring moet stappen, en dus geen zeemanslied (https://www.liederenbank.nl/liedpresentatie.php?zoek=179108&lan=nl). Er is ook een Wikipedia-pagina over het liedje.
Over meebrengen/meenemen: dat is een bekende kwestie, die uiteindelijk draait om perspectief. Het gaat in beide gevallen over het vervoeren van een beginpunt naar een eindpunt. Bij ‘meenemen’ bekijk je het vanuit het beginpunt, en het eindpunt is niet zo relevant (je kunt zelfs zeggen: ‘Ik heb het meegenomen, maar ik ben het onderweg kwijtgeraakt’). Bij ‘meebrengen’ kijk je vanuit het eindpunt (dat geïmpliceerd is: je kunt niet zo gemakkelijk zeggen ‘Ik heb het meegebracht, maar ik ben het onderweg kwijtgeraakt’). De taaladviseurs van Onze Taal leggen het duidelijk uit: https://onzetaal.nl/taalloket/koekjes-meegenomen-meegebracht, en verwijzen overigens ook naar een lezenswaardige column hierover.