Voornamendrift 116

Naar aanleiding van de aandacht die de publicatie van voornamen in 2025 kreeg merkte een lezer op de indruk te hebben dat zeldzame letters zoals X, Y en Z  vaker in voornamen worden gebruikt dan vroeger. En ja, dat is ook zo. Er zijn nu meer ouders die kiezen voor een naam waarvan de schrijfwijze opvalt (niet noodzakelijk de uitspraak). Eerder besteedde ik hier aandacht aan  met betrekking tot de initiaal van meisjes– en jongensnamen, en aan het gebruik van dubbele letters, zoals in Jaxx.

Nu kijk ik wat algemener naar het aantal naamdragers van een voornaam waarin een bepaalde letter (a/A tot en met z/Z plus ij/IJ) voorkomt en verbond daar een percentage aan. Om verandering te zien deed ik dat voor de periode van traditionele naamgeving tussen 1880 en 1930, en voor de laatste tien jaar van moderne naamgeving (2015-2024), zowel voor mannen als vrouwen.

Om een indruk van de bijbehorende namen te krijgen bepaalde ik de achtereenvolgende topnamen met een bepaalde letter over de perioden voor 1950 (met traditionele vernoemingsnamen) en na 1950 (met modenamen die al weer passé zijn tot die nog veel gegeven worden). Tenslotte werden de letters geordend naar de huidige belangrijkheid.

Voornamen van mannen

De meest voorkomende letters (ik geef ze hier als hoofdletter) zijn zowel traditioneel als modern A, E, N, I, O, S, en R met wisselende percentages (maar A en ook L en M stijgend, en R dalend). Voor de vroeger minder frequente letters zien we dat in volgorde Y, X, Q, V en Z veruit de grootste relatieve stijgers zijn (met nu bijvoorbeeld Zayn, Max, Quinn en Levi). Daarnaast zijn er ook dalers, relatief het meest voor achtereenvolgens W, P, G, H, U en R (met vroeger bijvoorbeeld Willem, Pieter, Gerrit, Hendrik, Jacobus en Cornelis).

Voor de gegeven namen geldt dat wanneer ze heel populair zijn, ze de topnaam van al hun letters zijn. Voor 1950 is Johannes de topnaam voor alle zeven samenstellende letters, en na 1950 zien we dat ook voor de vier letters van Noah. Terzijde valt op dat de meeste recente topnamen kort zijn: vier letters.

Percentage voornamen van mannen met daarin een bepaalde letter, gemiddeld voor 1880-1929 en voor 2015-2024, met achtereenvolgende topnamen met de letter voor en na 1950. De huidige topnaam in rood. Ordening naar huidig percentage.

Voornamen van vrouwen

De meest voorkomende letters zijn zowel traditioneel als modern A, E, I, L, N, O, S en R. Buiten L zijn dat dezelfde letters als bij de mannen. De meeste percentages ervan verschillen beperkt, maar L en S  (en M) stijgen duidelijk, en R daalt flink. Bij de minder frequente letters zien we een duidelijke relatieve toename van in volgorde Y, X, Q, V en in wat mindere mate F en U. Bijvoorbeeld nu Yara, Lexi, het genderneutrale Quinn, Olivia, Julia en Sofie. Daarnaast zijn er ook dalers, relatief het meest voor achtereenvolgens T, J, R, H, N en G (met vroeger bijvoorbeeld Trijntje, Johanna, Maria, Hendrika en Grietje).

Percentage voornamen van vrouwen met daarin een bepaalde letter, gemiddeld voor 1880-1929 en voor 2015-2024, met achtereenvolgende topnamen met de letter voor en na 1950. De huidige topnaam in rood. Ordening naar huidig percentage.

De keuze voor de zeldzame letters Y, V, Z, X en Q in een voornaam is voor zowel voor vrouwen als mannen duidelijk toegenomen, ook al blijft het aandeel – buiten Y – laag. Vooral de toename van Y is opvallend. Dat heeft te maken met de populariteit van Engelse voornamen, waarin de y zowel binnen de naam (Dylan) als in de uitgang (Wendy) gebruikelijk is. Daarnaast kunnen voornamen met een i-klank zowel met y, i of ie worden gespeld, waarbij de y nu opmars is, alhoewel bijvoorbeeld Nienke populairder is dan de Friese spelling Nynke. Maar Y kan ook een j-klank zijn: zowel Yuna als Juna werd in 2025 aan meer dan 200 meisjes gegeven (waarbij Yuna straks vaker zal moeten uitleggen hoe haar naam wordt gespeld). Kinderen zijn bijzonder en dat kan door de spelling van een naam worden benadrukt.

Zowel voor mannen als vrouwen zijn A, E, I, L, N, O, S en R de meest voorkomende letters, in zowel traditionele als moderne naamgeving. Dat is opvallend omdat de namenvoorraad sterk is veranderd en de naamkeuze nu vrijer en gevarieerder is dan vroeger. Uiteraard bevat een naam altijd minstens een klinker, waarbij de U minder aantrekkelijk wordt gevonden. Bij mannen is de U gedaald door verlies van de Latijnse -us uitgang, maar U is bij vrouwen in opmars. Naast het letterbeeld van de naam zou ook gekeken kunnen worden naar de uitspraak en de voorkeur voor fonemen. Omdat fonetische transcriptie van namen lastig is (zeker voor namen uit verschillende talen), is dat hier achterwege gelaten.  

Berekening: Eerst werd per jaar het percentage naamdragers berekend met een naam waarin een bepaalde letter voorkomt. Omdat een naam meerdere letters heeft is de som van die percentages veel groter dan 100 en staat in relatie tot de gemiddelde lengte van een voornaam. Daarvoor is genormeerd, zodat de gegeven percentages samen 100 zijn.