Mondeling is Nene tweetalig, maar haar school staat in Nederland en dus heeft ze alleen Nederlands leren schrijven. Alleen, vanaf een zeker moment moet je als moderne wereldburger ook met je Italiaanse familie appen. Bijvoorbeeld als je tante je zou komen ophalen en je weet niet precies hoe laat dat ook weer was.
Dowwe stai
Quando wenie aprettere
Dat laat zien hoe een mens spellingconventies oppikt. In Italiaanse spelling zou je schrijven:
Dove stai?
Quando vieni a prendere [prendermi]
Waar ben je? Wanneer kom je (me) ophalen?
Raadselachtig is vooral dat quando helemaal op zijn Italiaans geschreven is – maar misschien heeft zich simpelweg vastgezet dat vraagwoorden altijd met qu beginnen. Interessant is trouwens ook dat de woordgrenzen allemaal precies zo gelegd worden als in het Italiaans, met uitzondering van aprettere. Kennelijk leer je als gealfabetiseerd kind wel waar in die eindeloze en voortdurende stroom Italiaanse klanken spaties gezet moeten worden. En dat je a en prendere aan elkaar schrijft, is ook niet zo gek. In het Nederlands zouden we ook net zo goed telezen kunnen schrijven in plaats van te lezen, parallel aan gelezen dat we ook niet als ge lezen schrijven.
De klank die je in het Italiaans als een v schrijft, klinkt meer als een Nederlandse w en zeker niet als de v in Zeist, waar inmiddels de meeste kinderen eerder een f zeggen (de f van fiets of de f van vis?) Zoals ook de ie aan het eind van wenie simpelweg de Nederlandse conventies volgt: we schrijven ook geen conventi.
Prettere is het opmerkelijkst. Als er al een verschil is in stemhebbendheid, vermoed ik dat de Italiaanse d stemhebbender is dan de Nederlandse. En de voorafgaande n versterkt die stemhebbendheid alleen maar. Nu had Nene in het begin van haar schrijfcarrière ook wel moeite met het verschil tussen baard en paard, maar daar is het helemaal weg. Maar misschien komt het verschil toch niet helemaal vanzelf.
Ik heb geprobeerd te vinden of er meer voorbeelden zijn van Nederlandse kinderen die Italiaans proberen te schrijven zonder Italiaanse les, maar ik kan het niet vinden. Voor het Engels zijn de voorbeelden natuurlijk legio, maar het zou wel interessant zijn om te weten wat voor patronen er zijn, om zo meer te weten te komen van hoe taal eigenlijk in ons hoofd zit, hoe het naar buiten komt als we niet geschoold worden.
In het Nederlands verandert overgeneralisatie van stemloosheid in overgeneralisatie van stemhebbendheid als kinderen leren spellen, in groep 3. Opmerkelijk dat Nene zoveel later in het Italiaans eveneens die richting van ontwikkeling lijkt te volgen. Fonetici weten te melden dat snelheid van uitspraak van invloed is (een t wordt dan een d). Nene kan uit de ongetwijfeld snelle uitspraak van haar Italiaanse familie geconcludeerd hebben dat de /d/ die ze waarneemt, geschreven moet worden met tt. ‘Prettere’ ziet er wel goed uit.
Hopelijk begreep de tante haar vraag.
Heel anders maar toch: niet gealfabetiseerd in je moedertaal: een Marokkaanse vriend van mijn dochter kwam ooit naar me toe met een brief van zijn neef uit Marokko die hem in het Frans schreef. De jongen sprak echter geen Frans dus of ik die brief voor hem wilde vertalen. Ik vroeg hem stomverbaasd waarom zijn neef hem dan in het Frans schreef? Natuurlijk was het antwoord heel logisch: ik kan geen Arabisch lezen. Maar daar had ik dus in eerste instantie totaal niet bij nagedacht.
Lastig voor hem. Daar kun je je fonetisch ook niet uit redden. Natuurlijk heb ik de brief voor hem vertaald. Maar er zijn dus veel jongeren met eenzelfde achtergrond die dit probleem zullen hebben. Tegenwoordig is het dan wel handiger met google translate.