Promoties zijn hoogtepunten in het academisch leven. Een collega heeft jaren lang aan een onderzoek gewerkt, tot iedereen tevreden was, en dan is er een middag dat allerlei mensen zich in toga hijsen en de zwoeger een diploma geven. Het feest is misschien nog wel groter als het gaat om een zogeheten buitenpromovendus – iemand die jaren naast een baan heeft gegeven aan de wetenschap.
Gisteren was het zover voor Linda Ackermans, bij ons in Nijmegen. Zij is docente Nederlands en promoveerde gisteren op een proefschrift over Young Adult-literatuur (YA) in Nederland. In haar proefschrift onderzocht zij de status en positie van dit, ja, wat is het eigenlijk? Een genre? Een marktsegment? Precies dat was een van de kwesties die ze uitdiepte: gaat het hier om boeken die een eigen voorzichtige traditie kennen? Of om een handig label voor uitgevers om de verkoop te stimuleren? En kan die categorie, wat het ook is, vijftien jaar na haar introductie op de Nederlandse markt, inmiddels ‘volwassen en volwaardig’ genoemd mag worden?
Recensies
Ackermans kon haar onderzoek uitvoeren dankzij een lerarenbeurs van NWO. Terecht merkte een collega tijdens de plechtigheid op hoe waardevol dat instrument is – en hoe zorgelijk dat het dreigt te sneuvelen door onzinnige bezuinigingsdrift. Voor betrekkelijk weinig geld krijgen leraren de kans zich te verbeteren, worden ideeën ontwikkeld voor beter onderwijs en komt de wetenschap ook weer een beetje vooruit. Juist onderzoek als dit laat zien wat er op het spel staat. YA-literatuur bevindt zich op het snijvlak van markt, literatuur en onderwijs: een gebied dat gemakkelijk tussen wal en schip valt. Dat iemand uit de praktijk dit terrein systematisch onderzoekt, verbetert niet alleen de kwaliteit van het onderwijs, maar dwingt ook de wetenschap haar modellen te herzien.
Zoals in dit geval: YA-literatuur was in Nederland nog niet zo uitgebreid onderzocht voor Ackermans aan haar proefschrift begon. Het valt ook buiten allerlei modellen die er in de wetenschap zijn voor hoe de boekenmarkt werkt – bijvoorbeeld omdat die jongeren zich natuurlijk niet richten op literaire recensies.
Gewonnen
Haar proefschrift is óók een pleidooi voor YA het literatuuronderwijs. Niet alleen omdat wie YA-boeken leest, grijpt later misschien naar De Aanslag grijpt, maar ook omdat die boeken volgens haar op zich de moeite waard zijn. Ze heeft onder andere een website gemaakt die docenten daarbij wil helpen, en ze heeft ook al een aantal keer nascholingscursussen gegeven voor docenten die meer over YA willen weten. Tijdens de oppositie werd ze onder andere uitbundig geprezen om haar inzet om wetenschap en voortgezet onderwijs op dit punt te verbinden.
Tijdens de receptie na afloop – uw verslaggever laat overal zijn neus zien – sprak ik even met de rector van Ackermans school. Hij vertelde dat er bij Ackermans collega’s aanvankelijk wel weerstand was geweest: was dit nu wel literatuur? Wat dat betreft is het opvallend dat die kritiek gisterenmiddag niet viel: daar had de neiging om te accepteren dat YA-boeken óók boeken zijn die je kunt lezen, becommentariëren en bespreken in de klas, het gewonnen.
Da’s een vraag die ik me al een hele tijd stel: grijpen lezers van YA vroeg of laat naar boeken à la De Aanslag?
Het enige antwoord dat ik op zo’n vraag kreeg van een boekverkoopster die erg “into YA” is, was: “We hebben ook new adult voor ouder dan 25 jaar, en dat gaat tot 30 jaar.”
Mja, als we het met zulke antwoorden moeten doen…
Overigens levert een korte zoektocht op internet me op dat terwijl YA gewoonlijk wordt gedefinieerd als voor lezers van 15 tot 25 jaar, Franse sites andere leeftijdsgrenzen gebruiken, nl. 12 tot 18 jaar voor YA. De grenzen wijken zo sterk af van wat ik gewoon ben, dat ik denk dat sommige van die artikelen door AI zijn geschreven.
Net de definitie op de NLse wiki ’s bekeken, en ik vond dit:
Jeugdliteratuur, ook wel kinder- en jeugdliteratuur, is literatuur die kinderen (tot twaalf jaar) en jongeren (tot achttien) aanspreekt en meestal speciaal voor hen is geschreven. De onderwerpen focussen op hun wereld en klinken in hun taal. Tussen de jeugdliteratuur en de volwassenenliteratuur zit een overgang: de adolescentenliteratuur, voor jongeren vanaf ongeveer 18. Deze adolescentenliteratuur wordt tegenwoordig ook wel aangeduid als young adult.
M.a.w.: zij definiëren het nog anders.
Verrassend ook, omdat de ENGse wiki het als volgt bepaalt:
Young adult literature (YA) is typically written for readers aged 12 to 18 and includes most of the themes found in adult fiction, such as family dysfunction, substance abuse, alcoholism, and sexuality.
En zij wijzen er ook op dat uit er andere definities mogelijk zijn. Ze baseren zich daarbij op Victor Malo-Juvera en Crag Hill in “The Young Adult Canon: A Literary Solar System”, die in 2019 opmerken dat er geen consensus is over de definitie van YA, en ze sommen o.a. de volgende definities op:
– Books that readers aged 12 to 20 chose independently
– Literature written for young people aged 11 to 18 and books marked as “young adult” by a publisher
– Literature including a teenager who is the main character and who, as the center of the plot, engages in problems related to and relatable to the lives of teenagers
– Novels told by “a teen protagonist speaking from an adolescent point of view, with all the limitations of understanding that implies”
M.a.w.: niemand lijkt het te weten.
Zelf ga ik er altijd van uit dat YA hoofdpersonages vanaf 15 jaar heeft, en dat het zich daardoor ook automatisch op die leeftijdsgroep richt, meer in het bijzonder op 15 tot 20, al is het in de praktijk tot 25, maar dat er geen enkele reden is dat ouderen het niét zouden lezen. Het genre blijkt dan ook door veel mensen ouder dan 25 graag te worden gelezen.
Dag Peter, Linda geeft daar zelf duiding aan in haar artikelen en proefschrift. Eventueel heb ik ook nog de aantekeningen van haar collegereeks over dit onderwerp als je dat interessant vindt; stuur me dan gerust een bericht. Voor mijn leerlingen lijkt YA in bijv. de vierde klas zeker de stap naar volwassenenliteratuur te verkleinen; zij (en ik) genieten volop van YA én volwassenenliteratuur.
Interessant, ja. Ik zou ook wel graag hebben dat het me wat duidelijker wordt. Weet ze ook iets over de geschiedenis van de term? Het bestaat tenslotte al heel lang.