Met bijrollen voor Martin Paap en de Epstein files

In februari 2007 verwierf Rotterdammer Martin Paap (1959-2018) nationale internetbekendheid door een verslaggever van het Algemeen Dagblad deelgenoot te maken van zijn ervaring met ‘zes Marokkaanse jongens, toevallig, maakt me geen fuck uit, al zijn ze paars’.

Of Paap het incident waarheidsgetrouw heeft weergegeven, betwijfel ik (de Marokkaans-Nederlandse jongen die hij opvoert spreekt eerder met een Antilliaans-Nederlandse tongval, om maar iets te noemen).

Waar het mij om gaat is het woordje swa. Ik ben oud genoeg om me te herinneren dat dat destijds inderdaad een populaire aanspreekvorm was. Of misschien is het dat nog steeds, en ben ik oud genoeg om dat niet meer door te hebben.

Het Nederlandse swa is ontleend aan het Papiamentse swa, dat ‘vriend’ betekent en op zijn beurt weer ontleend is aan het Nederlandse zwager. Dat is op zichzelf al een mooi verhaal, maar we gaan nog even door.

Het woord zwager is namelijk óók erg interessant. Het gaat, via het Proto-Germaans, uiteindelijk terug op het Proto-Indo-Europese woord *suēḱuros.

Dit *suēḱuros is een zogeheten vr̥ddhi-afgeleide. Deze term is ontleend aan de Oud-Indiase taalkundige Pāṇini, die in de vijfde eeuw voor Christus leefde en de ‘westerse’ taalkundigen eeuwen, zo niet millennia vooruit was. Zijn naam duikt trouwens ook niet op in de Epstein files.

De term vr̥ddhi-afgeleide wil in dit geval zeggen dat het woord *suēḱuros middels verlenging van de klinker e is afgeleid van het oudere *sueḱuros, dat ‘schoonvader’ betekende en tot in het Middelnederlands bestaan heeft als sweer. Het woord zwager betekende oorspronkelijk dus iets als ‘aan de schoonvader toebehorend’.

Hoe dat zit? De Proto-Indo-Europese maatschappij was een patriarchale maatschappij. De broer van je vrouw was dus niet via je vrouw aan jouzelf verbonden, maar via de vader van je vrouw (je schoonvader). De betekenis ‘man van je zus’ moet dus ook van later datum zijn, waarschijnlijk het gevolg van een meer gelijkwaardige verhouding tussen man en vrouw.

Dank voor het lezen! Bij het schrijven van dit stukje werd ik in de stiltecoupé van de intercity van Amsterdam naar Leiden aangesproken door een vrouw die dacht dat er geluid uit mijn telefoon kwam. Het geluid bleek uit haar eigen telefoon te komen. Nog veel erger is dat ik, nu mijn student-ov is afgelopen, € 127,95 per maand voor een Dal Vrij-abonnement moet betalen om college te kunnen volgen in Leiden. Met andere woorden: alle steun in welkom! Veel dank!
Dit stukje verscheen eerder op Gevleugelde woorden, alwaar u ook uw financiële bijdrage kunt leveren