Geachte mevrouw Letschert, Volgens mij kan de politiek wel wat ambities gebruiken. Misschien is het een goed idee om dat te halen uit een onverwacht deel van de politiek: het taalbeleid. Nederland kan in de komende jaren, onder leiding van de nieuwe regering, een voorbeeldland worden, waar het gaat om onze omgang met talen. Dat kan zonder grote kosten en zonder moeilijke … [Lees meer...] overBrief aan de informateur
Over Marc van Oostendorp
Ik bedacht van de week een plantaardige shoarma
Het kookboek als genre De Neerlandistiek gaat natuurlijk over alle verschijningsvormen van het Nederlands, maar feitelijk worden vooral bepaalde genres onderzocht: dichtbundels, natuurlijk, maar ook posts op sociale media zijn al een tijdje heel populair. Je krijgt weleens de indruk dat de laatste lezers van het platform X nog taalwetenschappers zijn, omdat de data daar … [Lees meer...] overIk bedacht van de week een plantaardige shoarma
Kunstmatige intelligentie: papegaai of echo?
De komst van zogeheten grotetaalmodellen en chatbots is sinds de introductie van ChatGPT ruim drie jaar geleden natuurlijk een belangrijk onderzoeksonderwerp voor de taal- en literatuurwetenschap. Ineens bestaat er een ding anders dan een levende mens die teksten weet voort te brengen. Wat betekent dat voor ons begrip van taal? En van verhalen? Allerlei discussies over die … [Lees meer...] overKunstmatige intelligentie: papegaai of echo?
Jullie verkopen de baas al te weinig boeken.
Taalkunde van 50 jaar geleden Mooi aan de taalkunde van 50 jaar geleden was dat je in een taalkundig tijdschrift nog uitgebreid een constructie kon uitpluizen, zonder dat je meteen statistiek moest toepassen. De bekende taalkunde P.C. Paardekooper (1920-2013) begon zijn artikel 'Die soep is me ál te zout' in het tijdschrift De Nieuwe Taalgids bijvoorbeeld met de mededeling … [Lees meer...] overJullie verkopen de baas al te weinig boeken.
De tentstok van de menselijke geest
Wat is de mens? Wat maakt ons anders dan andere dieren? Er moet iets zijn wat ons anders maakt, iets dat op zijn minst kan verklaren hoe wij als soort zo'n gigantisch stempel op het klimaat drukken, en dat binnen slechts een paar duizend jaar, en dat begrijpelijk maakt hoe wij op zo'n grote, soms zelfs industriële schaal, andere dieren zijn gaan domineren. Het is de vraag … [Lees meer...] overDe tentstok van de menselijke geest
De bal in willekeurige richting slaan
Je kúnt de gedichten in Voer voor struikrovers van Els Moors ook één voor één lezen, maar dan mis je iets. Moors gebruikt over het algemeen vrij alledaagse woorden – hond, fluiten, man – woorden die iedereen af en toe gebruikt, en waarvan het dus op zich niet opmerkelijk is dat ze eens in een gedicht voorkomen. Maar als ze dan vervolgens in een bundel vaak voorkomen, valt dat … [Lees meer...] overDe bal in willekeurige richting slaan
Quando wenie
Mondeling is Nene tweetalig, maar haar school staat in Nederland en dus heeft ze alleen Nederlands leren schrijven. Alleen, vanaf een zeker moment moet je als moderne wereldburger ook met je Italiaanse familie appen. Bijvoorbeeld als je tante je zou komen ophalen en je weet niet precies hoe laat dat ook weer was. Dowwe stai Quando wenie aprettere Dat laat zien hoe … [Lees meer...] overQuando wenie
Wetenschapscommunicatie en vertrouwen in de wetenschap
Het was kennelijk schrikken, voor sommigen, toen The New Yorker onthulde dat de boeken van Oliver Sacks (De man die zijn vrouw voor een hoed hield) heel veel van zijn verhalen over patiënten had aangedikt en interessanter had gemaakt, onder andere door er allerlei autobiografische elementen in toe te voegen – worstelingen die de patiënten niet hadden doorworsteld, maar Sacks … [Lees meer...] overWetenschapscommunicatie en vertrouwen in de wetenschap
Wij anderen in Vlaanderen
Vlaamse dialecten – de dialecten gesproken in Oost- en West-Vlaanderen en deels in Zeeland – hebben een intrigerende eigenschap: het meervoud wordt op voornaamwoorden uitgedrukt met een uitgang. Voor het Standaardnederlands geldt dat alleen voor jullie, waar je -lie als een meervoudsuitgang kunt zien, maar in die dialecten is het systematisch wilder, gilder, zilder of widder, … [Lees meer...] overWij anderen in Vlaanderen
De auteur staat op van de doden
Het onderzoeken van de taalvermogens van grote taalmodellen is inmiddels een heuse eigen industrie. Kunnen we teksten van chatbots herkennen? En zo ja, waar ligt dat dan aan? We stuiten hier meteen op een pikant onderwerp: onderzoekers kunnen inderdaad verschillen vaststellen, maar tegelijkertijd lijkt het alsof menselijke lezers ongevoelig voor die verschillen zijn. Met … [Lees meer...] overDe auteur staat op van de doden
Perquins aanhalingstekens
De roman Tot alles in beweging komt van Ester Naomi Perquin is in recensies al terecht geprezen als een staalkaart van stijlen. De dichter laat zien wat ze allemaal kan in het verhalend proza; ik schreef er in de kerstvakantie over. Er zitten ook innovaties in die staalkaart, bijvoorbeeld wanneer een van de broers, Micha, van de hoofdpersoon, Ela, aan de orde komt. Dan doet … [Lees meer...] overPerquins aanhalingstekens
Let goed op waar je de slingers ophangt
Het lijkt wel alsof je aantrekkelijk moet kunnen schrijven om aangenomen te worden op het Instituut voor de Nederlandse taal. Er is op het gebied van de taal geloof ik geen instituut dat een zo levendige website heeft als het INT, met wekelijks lezenswaardige stukjes die door medewerkers van het instituut geschreven zijn. Het jubileumboek (het instituut bestond in deze vorm … [Lees meer...] overLet goed op waar je de slingers ophangt
De noodzaak tot performatief lezen
Leeslogboek december 2025 De afgelopen maanden begonnen verschillende mensen erover: performatief lezen, een term voor mensen die in het openbaar een papieren boek uit hun rugzakje halen en dan hun neus tussen de bladzijden duwen. De suggestie van de term performatief is natuurlijk dat ze dat doen op een manier van 'kijk mij eens lezen!' En de vervolgsuggestie is dat dit … [Lees meer...] overDe noodzaak tot performatief lezen
Hoe ’t werk in Suriname
Er is misschien geen spreker van het Nederlands die niet weleens een t-klank weg heeft gelaten aan het eind van een woord; aan het ein van een woord. We vinden het terug in allerlei dialecten, je hoort het bij informeel en snel praten ook in het Standaardnederlands. En tegelijkertijd doet niemand het altijd, en als je gaat tellen wanneer mensen het wel of niet doen, blijkt de … [Lees meer...] overHoe ’t werk in Suriname
Een bravourestuk
De afgelopen dagen heb ik een van de wonderlijkste Nederlandse romans van de afgelopen jaren gelezen: De kleine Steinz van Elisabeth Steinz. Het is altijd gevaarlijk om in een tekst te spreken over die tekst zelf, over het feit dat de lezer nu precies deze tekst aan het lezen is. Het vestigt de aandacht van die lezer op precies die tekst, trekt haar uit het … [Lees meer...] overEen bravourestuk
Het jaar van het schoolvak
Mijn wens voor het nieuwe jaar: laten we het een jaar maken van het schoolvak Nederlands. Niet omdat de problemen nieuw zijn, maar omdat ze nu tegelijk optreden, en omdat het tijd wordt dat we er iets aan doen. Omdat er in 2025 heus al veel is gebeurd, maar dit nog altijd niet genoeg is. Aan de ene kant is er de voortdurende politieke nadruk op basisvaardigheden. Nieuwe … [Lees meer...] overHet jaar van het schoolvak
2025 in 25 artikelen
Een jaaroverzicht De wereld stort om ons heen in elkaar, en we hebben dit jaar ook in dit tijdschrift veel treurig nieuws moeten brengen. Dat onze langjarige hoofdredacteur Ben Salemans in september zomaar overleed, daar hebben de redacteuren onder de kerstboom allemaal nog aan gedacht. Maar als we dat allemaal wegdenken, was 2025 helemaal niet zo'n slecht jaar voor … [Lees meer...] over2025 in 25 artikelen
Wittgenstein: eerder een last dan een lust
Aan het einde van zijn boek Wittgensteins betekenis poneert Martin Stokhof dat het werk van Ludwig Wittgenstein zich moeilijk verhoudt met de geprofessionaliseerde academische filosofie, met 'haar eigen vaktijdschriften, subsidies, prijzen, ranglijsten, en alles wat daar verder nog bij hoort.' Van academische filosofie is hét kenmerk 'het zoeken naar essenties': wat bedoelen we … [Lees meer...] overWittgenstein: eerder een last dan een lust
Dat zijn nog altijd heel veel woordklassen!
Italiaanse Instagram-taalkunde Natuurlijk blijf ik graag op de hoogte van wat er speelt in mijn vakgebied – het communiceren van de taalwetenschap aan een breder publiek. Er valt van alles te leren van nieuwe collega's in het vakgebied, die soms dingen doen die mij als oudere heer niet zouden liggen, maar die precies daarom misschien wel effectiever zijn dan wat ik zelf … [Lees meer...] overDat zijn nog altijd heel veel woordklassen!
Zin van het jaar: ‘Wij spreken elkaar niet vaak één op één’
Het wordt tijd om de zoektocht naar de taalbrok van het jaar te verleggen naar nieuwe gronden. Op mijn oproep voor een beter woord van het jaar, schreef Roland de Bonth streng dat de kwestie van het woord van het jaar wetenschappelijk beslecht kan worden: de is het meest gebruikte woord van het jaar 2025, in ieder geval volgens de bronnen van het Instituut voor de Nederlandse … [Lees meer...] overZin van het jaar: ‘Wij spreken elkaar niet vaak één op één’
Six seven, ik vind het gewoon lekker
Six seven is een interessant taalfenomeen vanwege de enorme snelheid ervan. Het bestond niet voor 2025 en inmiddels kent een groot deel van de mensheid het – ook bijvoorbeeld de 75-jarige oom van mijn vrouw, een weduwnaar in een Italiaans dorp waar vorig jaar precies één (1) baby geboren is. Veel hilariteit, iedere keer als er tijdens de traditionele kerst-tomboloa dat nummer … [Lees meer...] overSix seven, ik vind het gewoon lekker
Welluisterendheid
Goed kunnen luisteren is misschien wel de allerbelangrijkste van alle taalvaardigheden. Wie goed kan praten, kan natuurlijk allerlei wijsheden rondstrooien, maar hoe kom je aan die wijsheden als je niet luisteren kunt? Een luisteraar kan kennis en inzichten van andere mensen verwerven, kan genieten van de kleinste subtiliteiten in taal en muziek. Een goede luisteraar wordt over … [Lees meer...] overWelluisterendheid
Dankjewel, Frits
Aanstaande zaterdag stopt Frits Spits met de presentatie van het door hem opgerichte radioprogramma De Taalstaat. Hij zet daarmee na maar liefst 52 jaar een punt achter een indrukwekkende loopbaan als radiopresentator. Het programma De Taalstaat bestaat ook alweer sinds 2014 en heeft bij veel luisteraars de liefde voor het Nederlands én voor zowel de literatuur als de liedjes … [Lees meer...] overDankjewel, Frits
Geen lezer maar een pionier
De drukker, uitgever en boekhandelaar H.A.M. Roelants (1827-1907) zat op een zekere manier niet graag met zijn neus in de boeken. Als jongeman uit redelijk gegoede Schiedamse kring besloot hij niet te studeren. Hij wilde liever boeken máken. Tijdens zijn tienerjaren werd hij leerling van boekhandelaren in onder andere Nijmegen en Leiden. Toen hij op 19-jarige leeftijd … [Lees meer...] overGeen lezer maar een pionier
‘Jongens leken zich zoveel makkelijker te kunnen onttrekken aan hun jongen-zijn’
Over Tot alles in beweging komt van Ester Naomi Perquin Ester Naomi Perquins magistrale roman Tot alles in beweging komt kun je op minstens twee manieren tegelijkertijd lezen. In de eerste plaats als beschrijving van de ontwikkeling van een bewustzijn, hoe het van binnenuit voelt om de wereld gaandeweg op een andere manier te zien. In de tweede plaats als een studie van de … [Lees meer...] over‘Jongens leken zich zoveel makkelijker te kunnen onttrekken aan hun jongen-zijn’
