Wanneer activisten, overheden en universiteiten proberen de taal te veranderen in naam van de gelijkheid, doen ze iets wat taalkundigen zelden meemaken en misschien wel als onmogelijk beschouwen: ze proberen van bovenaf een verandering op te leggen, terwijl de aanname van een een heleboel taalwetenschap is datl taal van nature van onderaf evolueert, iets dat weliswaar de hele … [Lees meer...] overDe taal veranderen met haakjes en sterretjes
Over Marc van Oostendorp
De logica van kleine kinderen
Wat is het verschil tussen 'niet roken en drinken' en 'niet roken of drinken'? In het Nederlands interpreteren we die woordgroepen doorgaans hetzelfde: als 'Jan niet rookt en drinkt', drinkt hij niet en rookt hij ook niet. En als 'Jan niet rookt of drinkt', dan is er hetzelfde aan de hand. Dat is niet in alle talen het geval. In het Engels betekent 'Jan does not smoke and … [Lees meer...] overDe logica van kleine kinderen
Verhalen die waarschuwen tegen verhalen
Misschien wel dé manier waarop we onze levens vormgeven, is door verhalen. Het is onmogelijk je te verhouden tot mensen van vlees en bloed, die voortdurend zelf onderhevig zijn aan allerlei onduidelijke krachten, en die bovendien steeds weer nieuw vlees winnen en oud bloed verliezen. De fysieke werkelijkheid waarvan die lichamen deel uitmaken is nauwelijks te vatten. Daarvoor … [Lees meer...] overVerhalen die waarschuwen tegen verhalen
Prompt
Naast instantsoep bestaat er nu ook instantproza. Voer het onderstaande in je favoriete chatbot in en lees mijn stukje van vandaag. Je bent een chatbot die als ervaren schrijver artikelen produceert in een essayistische stijl. Je schrijft nu een stuk (genre: persoonlijk essay/column) van 600–900 woorden over de onwenselijkheid van door chatbots geschreven … [Lees meer...] overPrompt
Onderzoek in kommetjes
In 1986 opende een vestiging van McDonald's bij de Spaanse Trappen in Rome. De Italiaanse journalist Carlo Petrini, protesteerde niet met spandoeken maar met kommen penne die hij uitdeelde aan voorbijgangers. Zo begon Slow Food, inmiddels een wereldbeweging met honderdvijftigduizend leden in honderdzestig landen — gebouwd op het besef dat we niet sneller moeten eten, maar … [Lees meer...] overOnderzoek in kommetjes
Iemand dood? Wat jammer
Op LinkedIn had iemand het overlijden van een naaste aangekondigd, en op een ander sociaal medium (BlueSky) was dit voor iemand anders aanleiding om haar beklag te doen over LinkedIn. Niet zozeer over die aankondiging maar over het feit dat nóg weer iemand anders onder dat overlijdensbericht had gereageerd met de tekst 'Wat jammer!' Waarom is dat erg? En waarom zou het … [Lees meer...] overIemand dood? Wat jammer
De eenzaamheid van lange woorden
Over de wiskunde van woordladders Dankzij de stukjes van Rutger Kiezebrink op de Taalkalender van Onze Taal ben ik de laatste tijd geïntrigeerd geraakt door woordladders. Hoe kom je van vlo naar mug? Men neme het woord vlo, verandere één letter en men heeft vla. Daarvan maak je via, en vis, mis, mus, om uit te komen bij mug. Van bloedzuigend insect naar zoemend insect … [Lees meer...] overDe eenzaamheid van lange woorden
Wat zou wiskunde hier überhaupt kunnen toevoegen?
Verhalen maken de biologische wetenschap Het was een goed idee van de redactie van Nederlandse letterkunde om een themanummer te maken over de manier waarop er in andere vakken wordt omgegaan met literatuur. Het leverde onder andere een pakkend artikel op van Johannes Müller over het gebruik van verhalen in de biologie. De biologie is onder de natuurwetenschappen een … [Lees meer...] overWat zou wiskunde hier überhaupt kunnen toevoegen?
Ik vergeet naar de bloemist te gaan
Als iemand hoopt om volgend jaar te trouwen, dan hoopt hij dat hij volgend jaar trouwt. Toch? Er is toch geen verschil tussen een bijzin met een onbepaalde wijs (om te trouwen) en een volledige bijzin met dat (dat hij volgend jaar trouwt?) Wel als het hoofdwerkwoord van de zin vergeten is: De vraag is:is Johannes naar de bloemenwinkel geweest? Het antwoord is in het eerste … [Lees meer...] overIk vergeet naar de bloemist te gaan
De l’alexandrin à l’alexandrijn
Hier dernier, j'ai donné ma dernière conférence à Paris dans le cadre de la chaire Isabelle de Charrière. Ceci est une version abrégée de cette conférence. Mon collègue Gijsbert Rutten, qui reprend la chaire pour un an, a donné l'autre conférence. Un nouveau-né de quelques heures reconnaît déjà sa langue. Pas les mots – il n'en connaît aucun. Pas les voyelles ni les … [Lees meer...] overDe l’alexandrin à l’alexandrijn
De auto of das Auto
Een van de wonderlijke kenmerken van talen is het woordgeslacht. Neem het Nederlands: sommige woorden hebben het lidwoord de en andere het lidwoord het. Wie Nederlands wil spreken moet voor ieder zelfstandig naamwoord onthouden welk van de twee het is. Bovendien werkt dat verschil ook door bij de verbuiging van bijvoeglijk naamwoorden (een wit huis, een witte tuin). Je moet dat … [Lees meer...] overDe auto of das Auto
Mògge
Taalkunde van 70 jaar geleden In sommige opzichten was De nieuwe taalgids een papieren voorloper van Neerlandistiek. Het wilde bijvoorbeeld de verschillende uithoeken van het vak – de taal- én de letterkunde, die toen trouwens ook nog door de meeste neerlandici allebei werden beoefend, maar ook het voortgezet én het universitair onderwijs. Maar een andere overeenkomst is … [Lees meer...] overMògge
Bloggers parodiëren met kunstmatige intelligentie
Een tijdje geleden bezweek Neerlandistiek bijna onder de belangstelling van kunstmatige intelligentie. Zoveel chatbots kwamen ons bezoeken dat de mensen er af en toe niet meer doorheen kwamen. Ondertussen zijn er wat maatregelen genomen waardoor het wat rustiger is, in ieder geval voor de mensen, maar ik bleef zitten met de vraag: wat leren die chatbots er eigenlijk van? Dus … [Lees meer...] overBloggers parodiëren met kunstmatige intelligentie
Dierentaalwetenschap
Een van de interessantste nieuwe ontwikkelingen in de taalwetenschap van de afgelopen vijftien jaar is die van de dierentaalwetenschap. Er zijn mensen die denken dat voor die tijd taalkundigen dierentaal beneden hun waardigheid achtten, maar naar mijn overtuiging is het anders. Natuurlijk erkennen taalkundigen al heel lang dat er een relatie moet zijn tussen dierentaal en … [Lees meer...] overDierentaalwetenschap
Als ‘droom’ en ‘kaas’ wegvallen
Over 'Een woord voor' van Eva Meijer Kun je een roman bekritiseren om de erin verkondigde ideeën? Ik geloof dat dit voor veel lezers not done is: een roman is een kunstwerk, geen praatstuk. Maar wat moet je dan als een roman zo duidelijk geformuleerd is rondom die ideeën? Een boek als Een woord voor van Eva Meijer. Er zit wel een sóórt verhaal in: … [Lees meer...] overAls ‘droom’ en ‘kaas’ wegvallen
Het publiek: lang niet alleen ‘leken’
Wie lezen er een tijdschrift als Neerlandistiek? Het is ongetwijfeld heel onprofessioneel, maar wij hebben hier op het hoofdkantoor geen idee. Er reageert weleens iemand via de mail of op sociale media, en één keer is het mij overkomen dat degene die op het stembureau de paspoorten controleerde mijn naam herkende. Maar dat alles levert natuurlijk niet een representatieve … [Lees meer...] overHet publiek: lang niet alleen ‘leken’
De klank van de midwinterhoorn
In deel zes (En ook weemoedigheid) van de roman fleuve Het Bureau van J.J. Voskuil zegt de volkskundige Maarten Koning dat hij een artikel over het midwinterhoornblazen schrijft om een hoogleraar psychologie te 'vernietigen'. De hoogleraar – hij blijft naamloos in de roman – heeft namelijk een boek geschreven waarin hij onderzoekt hoe mensen reageren op het Twentse … [Lees meer...] overDe klank van de midwinterhoorn
Gezellig onvertaalbaar
De top-7 van Nederlandse woorden die op de hele wereld verder niemand heeft Er bestaat een genre op het internet dat je de onvertaalbare-woordenlijst zou kunnen noemen. Het werkt zo: iemand verzamelt een stuk of wat woorden uit diverse talen waar geen equivalent voor bestaat in de taal aller talen, het Engels, zet er een foto van een aquarel bij als illustratie. Het … [Lees meer...] overGezellig onvertaalbaar
Wat hier staat valt bijna niet samen te vatten
Over het Boekenweekessay van Doortje Smithuysen Er is van alles verbazingwekkend aan het boekje Ik zou uw dochter kunnen zijn van Doortje Smithuijsen, dat het CPNB uitgaf ter gelegenheid van de Boekenweek van dit jaar. Er is bijvoorbeeld het begin van de achterflap, 'Dit essay gaat niet over alle babyboomers, ook niet over alle millennials'. Ik dacht dat het CPNB … [Lees meer...] overWat hier staat valt bijna niet samen te vatten
Neerlandistiek voor betere boodschappen
Onderzoek van neerlandici kan soms ook ingrijpen in hoe het toegaat in de supermarkt. In het tijdschrift Taalbeheersing beschrijven drie collega's een groot onderzoek dat ze enkele jaren geleden uitvoerden en dat inmiddels door onder andere de Wereldgezondheidsorganisatie en de Voedsel- en Warenautoriteit en dat – natuurlijk samen met ander onderzoek – heeft geleid tot een … [Lees meer...] overNeerlandistiek voor betere boodschappen
Is muziek ouder dan taal?
Henkjan Honing is een van de interessantste Nederlandse geesteswetenschappers van dit moment – onder andere omdat hij meer geïnteresseerd is in natuur dan in cultuur. Zijn onderwerp is niet zozeer muziek als wel muzikaliteit. Hij schreef een mooi overzichtsartikel in het nieuwste nummer van Current Biology. Volgens hem is dat een fundamentele menselijke eigenschap, iets dat op … [Lees meer...] overIs muziek ouder dan taal?
Het leesplezier erin rammen
Wat doe je als je in een oplage van honderdduizenden exemplaren een mislukt boekje hebt laten drukken, en de mensen zeggen dat het een mislukt boekje is? Eveline Aendekerk, directeur van het CPNB, weet het: dan schrijf je een verongelijkt briefje aan de krant. Gisteren verscheen het in NRC. Het boekje in kwestie is het Boekenweekgeschenk van dit jaar, Piaggio, geschreven … [Lees meer...] overHet leesplezier erin rammen
Niet slim genoeg voor de Epstein-files
In een gezonde rechtsstaat waren de Epstein-bestanden nooit openbaar gemaakt. Er staan allerlei privé-dingen in, ook van mensen die weinig met alles te maken hebben – maar die bijvoorbeeld familie waren van degenen die wel in contact met Epstein stonden. In een gezonde rechtsstaat hadden politie en advocaten het allemaal doorgenomen en hadden ze de strafbaren gestraft en was de … [Lees meer...] overNiet slim genoeg voor de Epstein-files
Soms welt in een oog geweld op
Veel gedichten in Tussen mij van Maria Barnas gaan over gespletenheid. Dat blijkt natuurlijk al uit de titel: het voorzetsel tussen kan niet met iets enkelvoudigs gecombineerd worden, zoals Peter-Arno Coppen onlangs nog liet zijn, is er zelfs bij ogenschijnlijke uitzonderingen als tussen de middag en tussen de deur sprake van iets gespletens. En dat is dus ook het geval bij … [Lees meer...] overSoms welt in een oog geweld op
‘Jij wil harrrde bewijzen’
Het Bureau is in zekere zin een roman over spreektaal. Personages, vooral bijpersonages, worden gekarakteriseerd door hun taalgebruik. Dat is een handige manier om ze uit elkaar te houden: oh, deze man zegt in iedere zin 'meneer' ('Dat zal ik doen, meneer', 'Goed, meneer'), dus dat was die nieuwe telefonist, De Vries. Ik geloof dat dit een klassieke techniek is, die ook door … [Lees meer...] over‘Jij wil harrrde bewijzen’
