Geschiedenis van het Nederlands in 100 literaire werken (12) Heel veel van wat we overgeleverd hebben uit de middeleeuwen, stond op rijm. Proza was vaak voor puur zakelijke doeleinden: ambtelijke documenten bijvoorbeeld. Maar Hadewijch (die leefde in de dertiende eeuw), schreef haar 'visioenen' in proza. Het zesde visioen begint betrekkelijk aards, met het noemen van … [Lees meer...] overHadewijch
Artikel
‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : Hiaat
In de Historie van joncker Jan uut den Vergiere, zoals gedrukt door Harman Janszoon Muller, Amsterdam ca. 1590, ontbreken het slot van capittel 26, de capittels 27 en 28 alsook het begin van capittel 29. Een onbekende Duitse bezitter of bibliothecaris heeft dit opgemerkt en genoteerd: Deze historie is door Muller gedrukt als een dun boekje, samengesteld uit 7 binio’s … [Lees meer...] over‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : Hiaat
Fien Veldman lezen in 2 havo
De winnaar van de Joost Zwagerman Essayprijs close readen en leren tussen de regels door te lezen Met ‘Not really making it’ won Fien Veldman vorig jaar de Joost Zwagerman Essayprijs. Veldman (1990), journalist bij De Correspondent en auteur van korte verhalen, onderzoekt in haar essay het leven van leerlingen in groep 8 in 2002 in een achterstandswijk in Leeuwarden. Ze … [Lees meer...] overFien Veldman lezen in 2 havo
Zinsontleding ontmanteld?
Over de toekomst van het grammaticaonderwijs Taalkundigen opperen al geruime tijd dat het grammaticaonderwijs behoefte heeft aan een moderne insteek. Daarmee bedoelen ze dat zowel inzichten uit de moderne taalkunde als uit het recente onderzoek naar effectief taalonderwijs beter geïntegreerd zouden moeten geraken in het grammaticaonderwijs. Dat levert alvast concrete … [Lees meer...] overZinsontleding ontmanteld?
(Cata)strofen: De stroomdichter vocht met water
Tijdens deze Poëzieweek bespreekt de onderzoeksgroep Dealing with Disasters historische rampenpoëzie. Dit is aflevering 2 van de serie (Cata)strofen, geschreven door promovendus Adriaan Duiveman. Koning Xerxes was woest. Een storm had de pontonbrug vernield waarmee zijn legers de Straat van Dardanellen moesten oversteken, op weg naar de rijke poleis van Griekenland. Nu zat … [Lees meer...] over(Cata)strofen: De stroomdichter vocht met water
Het verschil tussen reuk en rook horen
Misverstanden kunnen op de kleinste niveaus ontstaan. Vandaag promoveert Nadine de Rue in Nijmegen op een knap en heel interessant proefschrift waarin ze heel minutieus het allerkleinste misverstand bestudeert: dat tussen klinkers. Iemand zegt reuk en de ander hoort rook of omgekeerd. Wat gebeurt er dan? De Rue onderwierp mensen aan een batterij experimenten om dit te … [Lees meer...] overHet verschil tussen reuk en rook horen
aroma / geur
Verwarwoordenboek vervolg 253 aroma / geur De woorden worden door elkaar gebruikt, maar toch is er een kenmerkend verschil. aroma geur, karakteristieke geurstof, vloeistof die smaak en geur geeft aan eten en drinken Het aroma van koffie schijnt uit wel 800 stofjes te bestaan.Je hebt tegenwoordig zelfs maggi aroma … [Lees meer...] overaroma / geur
De nadagen van neutraal Nederland
Adriaan van der Veen publiceerde eind jaren zestig een verkapte autobiografie in romanvorm. Het eerste deel daarvan, Kom mij niet te na, speelt zich grotendeels af in de periode tussen augustus 1939 en maart 1940. Daardoor is het boek net zo goed een portret geworden van de laatste maanden in het leven van de leermeesters en vrienden van de destijds jonge letterkundige als een … [Lees meer...] overDe nadagen van neutraal Nederland
Evi Aarens • Elegasts canto
Vandaag en gister twee nog nergens gepubliceerde canto’s van Evi Aarens. Elegasts canto Fabelachtig en alleszins waar: verscholenIn een stemmig melkwoud is de mens nietEnkel goed of slecht. Het is tenslotte dáár Dat fictie met een snufje zout, geduldig aanDe kook gebracht, bereid wordt tot een feestmaalDat de braafste ziel met stoutheid vult. Mijn strijd gaat in … [Lees meer...] overEvi Aarens • Elegasts canto
(Cata)strofen: De natuur als waarschuwing
Tijdens deze Poëzieweek bespreekt de onderzoeksgroep Dealing with Disasters historische rampenpoëzie. Dit is aflevering 1 van de serie (Cata)strofen, geschreven door promovenda Marieke van Egeraat. Wy sien dat Godt van hier bovenmaer wy en willens noch niet gelooven,door onse boosheyt worden wy bedrogenen onse Sonden soo menichfout. Zo klonk een deel van een lied naar … [Lees meer...] over(Cata)strofen: De natuur als waarschuwing
God als retoricus
Het is allemaal de schuld van Plato. Die vond enerzijds dat er in zijn ideale Republiek geen plaats was voor de dichters terwijl de filosofen juist de leiding moesten nemen. Daarmee maakte hij een scheiding tussen poëzie en de waarheid. Dat zegt Peter Sloterdijk in zijn onlangs in het Nederlands vertaalde boek Theopoëzie. Het is duidelijk dat de scheiding voor Sloterdijk … [Lees meer...] overGod als retoricus
‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 26
Een schone ende ghenoechelijcke historie vanjoncker Jan uut den Vergiere, zoals gedrukt door Harman Janszoon Mullerte Amsterdam omstreeks 1590. Kritische editie van het unieke exemplaar: Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, sign. 8 FAB X, 132 RARA bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Amsterdam 2021-2022 Capittel 26 Alle eerder verschenen … [Lees meer...] over‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 26
In memoriam Klaas Iwema (4 september 1931-10 januari 2022)
Op 10 januari 2022 overleed de Groningse neerlandicus Klaas Iwema op 90-jarige leeftijd. Toen ik in het midden van de jaren-60 naar Groningen trok om daar Nederlands te gaan studeren wist ik vrijwel niets van die studie en het Instituut, laat staan van de docenten. In het beeld dat zich geleidelijk aan vormde, sprongen sommige docenten er uit en Klaas, toen nog meneer Iwema, … [Lees meer...] overIn memoriam Klaas Iwema (4 september 1931-10 januari 2022)
Evi Aarens • Reynaerts canto
Vandaag en morgen twee nog nergens gepubliceerde canto’s van Evi Aarens. Reynaerts canto Het eikenwoud dat ik als mijn domein beschouw,Waar ik mijn territorium met plas markeer,Wacht koud en grijsblauw op een nieuwe dag. Ik schuifel door het struikgewas en likWat reepjes maanlicht uit een modderpoel.Ik rol mijzelf ontspannen door het gras. Dit is een zwoele … [Lees meer...] overEvi Aarens • Reynaerts canto
Veel bla bla, weinig boem boem
De uitdrukking to keep your eyes peeled (‘alert blijven’) is waarschijnlijk niet gebaseerd op historisch Brits politicus Sir Robert Peel. Dat was een teleurstelling voor de presentatoren van het Breakfast programma van BBC Radio. Ze vroegen me nog hoe ik de uitdrukking in het Nederlands zou vertalen, maar ik had zelf nogal moeite om … [Lees meer...] overVeel bla bla, weinig boem boem
Japanse studenten die bang zijn om Engels te spreken in Nederland
Wat zegt de wetenschap? Hoe makkelijk wetenschapscommunicatie uit de hand kan lopen, laat zich aardig illustreren aan een recent artikel op ScienceGuide: Docenten moeten rekening houden met spreekvrees studenten uit collectivistische cultuur. ScienceGuide is een van de aardigste websites van Nederland, onmisbaar voor iedereen die geïnteresseerd is in het hoger onderwijs. … [Lees meer...] overJapanse studenten die bang zijn om Engels te spreken in Nederland
Een Middelnederlandse trouwbelofte (Cambridge University, Ms Nn.4.1)
Al weer enige tijd geleden begonnen Dirk Schoenaers en ik een voor iedereen bereikbare en begrijpbare Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken. Het was en is onze hoop en bedoeling dat met name mensen die werkzaam zijn in de bibliotheekwereld en daarom dichter bij het vuur zitten dan de meeste eindgebruikers, … [Lees meer...] overEen Middelnederlandse trouwbelofte (Cambridge University, Ms Nn.4.1)
Streuvels schept leven in en met ‘De vlaschaard’
Veel werken van oudere Belgische en Nederlandse auteurs zijn amper nog in de boekhandel te vinden, ook al waren het ooit klassiekers. Gelukkig zijn er nog altijd jubilea om ze weer in de bloemetjes te zetten. Zo kregen we voor de honderdste verjaardag van ‘Pallieter’ en ‘Music-Hall’ in 2016 of van ‘De Witte’ in 2020 telkens een fraaie heruitgave cadeau, uitgebreid met … [Lees meer...] overStreuvels schept leven in en met ‘De vlaschaard’
Etymologica: Enkele hup-woorden
Op deze maandag een aantal woorden die etymologisch teruggaan op het werkwoord hupp(el)en. hippen ww. ‘voortspringen met beide benen tegelijk’. Nieuwnederlands hippen ‘zich sprongsgewijze voortbewegen’: (Een aap) hipt van d’eene tack, dan weder van dien tronck [1624; WNT], Daar hipt en wipt, den tak omtrent, een pimpermeesk’ [1850-99; WNT] Het … [Lees meer...] overEtymologica: Enkele hup-woorden
Dit artikel moet duidelijk herzien worden
Anonieme peer review is een fascinerend onderwerp voor studie van beleefdheid. Ja, beleefdheid is een eerbiedwaardig onderzoek, dank u wel voor het vragen. Wat doen mensen precies als ze beleefd zijn? En waarom geldt het bijvoorbeeld als beleefd om dingen indirect te zeggen? Dat zijn het soort vragen waarnaar beleefdheidsonderzoek wordt uitgevoerd, en omdat veel beleefdheid een … [Lees meer...] overDit artikel moet duidelijk herzien worden
‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 25
Een schone ende ghenoechelijcke historie vanjoncker Jan uut den Vergiere, zoals gedrukt door Harman Janszoon Mullerte Amsterdam omstreeks 1590. Kritische editie van het unieke exemplaar: Göttingen, Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, sign. 8 FAB X, 132 RARA bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Amsterdam 2021-2022 Capittel 25 Alle eerder verschenen … [Lees meer...] over‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : capittel 25
De neiging tot ‘je’
‘Je’ als onbepaald voornaamwoord wordt wel eens – enigszins neerbuigend – omschreven als een ‘voetballers-je’: ‘Dan krijg je die bal en dan leg je hem af naar links…’ De voetballer die zijn ‘ik’ niet teveel op de voorgrond wil plaatsen heeft de neiging zich in zulke zinnetjes te verschuilen achter wat ik zou willen noemen ‘een bescheidenheids-je’. Wat hij beschrijft wordt … [Lees meer...] overDe neiging tot ‘je’
Ik wil dat soort woorden gewoon niet horen
Rutte-IV en het debat over de regeringsverklaring, een kleine impressie Waarop had het betrekking, die uitroep van de voorzitter (Vera Bergkamp) dat ze bepaalde woorden niet meer wilde horen? Staan ze niet genotuleerd, was het buiten de microfoon gezegd? Het was aan het begin van de tweede dag, toen premier Rutte nog niet zo lang bezig was met zijn reactie en door Geert … [Lees meer...] overIk wil dat soort woorden gewoon niet horen
‘La Dispute de Mastrecht’, een godsdienstig twistgesprek uit 1662
In 1662, veertien jaar na het beëindigen van de Tachtigjarige Oorlog, verscheen in Maastricht het boekwerkje ‘La dispute de Mastrecht’. Het is een twistgesprek in de vorm van een briefwisseling tussen de franciscaan Bartolomeus d’Astroy en Johan van Hamerstede, de dominee van de protestante gemeenschap in Maastricht. De auteur van het in Luik gedrukte boekje wordt ‘un … [Lees meer...] over‘La Dispute de Mastrecht’, een godsdienstig twistgesprek uit 1662
‘Waar ik thuiskom wil ik Lucas heten’
Recensie van Komijnsplitsers van Marieke Lucas Rijneveld Komijnsplitsers, de nieuwe dichtbundel van Marieke Lucas Rijneveld, begint met een haast programmatische waarschuwing: geluk is gevaarlijk. Het is gevaarlijk voor mensen die er ‘spaarzaam’ mee omgaan. Die mensen doen denken aan de ouders in Rijnevelds debuut De avond is ongemak (2018). De dood van hun zoon heeft hen … [Lees meer...] over‘Waar ik thuiskom wil ik Lucas heten’