Een lintworm is zowel een draak uit middeleeuwse verhalen als een lintvormige ingewandsworm. In de eerste betekenis is lintworm een mooi voorbeeld van een tautologische samenstelling. Het gedrocht heette ooit lind (‘draak, slang, worm’), maar toen dit woord niet meer werd begrepen voegde men er worm aan toe, dat dezelfde betekenissen had. Het woord betekent dus eigenlijk … [Lees meer...] overEtymologica: Lintworm
Artikel
Het wegkwijnen van de afdeling Nederlands
Een vriend van Neerlandistiek stuurde ons dit weekeinde, dit filmpje over het verval van de English Department, met de vraag of we het over het equivalent daarvan in de Lage Laden niet ook eens moeten hebben. Want het verval van de studie van de moedertaal en misschien nog wel meer van de literatuur is een fenomeen in de hele westerse wereld, maar de spreker in dit filmpje, de … [Lees meer...] overHet wegkwijnen van de afdeling Nederlands
Historie van Malegijs : Capittels [21]-[24]
Een schoone ende nieuwe historie, autentijck, die dat vervaerlijck paert Ros Beyaert wan,en[de] die veel wonderlijcke ende avontuerlike dingen bedreef in zijn leven met zijn consten,ghelijc dese historie verclaert, ende is seer ghenoechlijck om lesen.Van nyeus ghecorrigeert.Gheprint t’Antwerpen [1556], Inden Witten Haeswint, bi Jan van Ghelen. Kritische editie bezorgd door … [Lees meer...] overHistorie van Malegijs : Capittels [21]-[24]
Groslijst: Jojanneke van den Berge, Uf
Jojanneke van den Berge verbreekt de externe eer van het studentencorps Er gaat geen jaar voorbij zonder dat er een nieuwe misstand binnen het studentencorps in de media verschijnt: van sperma-emmers in Amsterdam, naar vechtpartijen in Leiden tot bangalijsten in Groningen. Voor velen is het corps een gesloten en onbegrijpelijke wereld, die alleen herkenbaar is als je er … [Lees meer...] overGroslijst: Jojanneke van den Berge, Uf
De etymologie van de cycloop
Van de oudheid tot nu Etymologie is van alle tijden. Al in de 7e eeuw voor Christus verklaart de Oudgriekse dichter Hesiodos dat de soortnaam Κύκλωψ (Kuklōps, ‘cycloop, reus met één oog’) begrepen moet worden als een combinatie van de woorden κύκλος (kuklos) en ὤψ (ōps). Over het woord κύκλος (kuklos) heb ik vaker geschreven. Het betekent ‘cirkel’ … [Lees meer...] overDe etymologie van de cycloop
Honderd jaar geleden: Cahier numero 5
Met ‘Het bordeel van Ika Loch’ door Paul van Ostaijen en een frontispice van René Magritte Honderd jaar geleden verschenen de zogeheten Cahiers van de Driehoek, een geschikte gelegenheid om de uitgave van Cahier nr. 5 opnieuw manier nader te bekijken. Het eerste deel van dit artikel gaat over Cahier nr. 5 als drukwerk en over het nog onderbelicht gebleven frontispice van … [Lees meer...] overHonderd jaar geleden: Cahier numero 5
Wiskie met Bordo
Nederland heeft een bijzonder ontspannen taalcultuur. Wanneer het begonnen is, weet ik niet precies, maar inmiddels verschijnen er bij ons voor zover ik kan zien – en anders dan in andere culturen – eigenlijk geen boeken waarin eindeloos gemopperd wordt over de teloorgang van de taal. J.L. Heldring (1917-2013) was misschien wel de laatste columnist die een hele rubriek kon … [Lees meer...] overWiskie met Bordo
Pure kolder over de eenzame uitvaart
Aanvankelijk wekt Wiljan van den Akkers artikel over de eenzame uitvaart en de documentaire-in-de-maak erover, vooral de lachtlust op. Zóveel onbenul over de eenzame uitvaart in één artikel proppen is werkelijk een prestatie op zich. Maar bij herlezing maakte de hilariteit plaatst voor verbijstering: hoe bestaat het dat een oud-hoogleraar Moderne poëzie, tevens voorzitter van … [Lees meer...] overPure kolder over de eenzame uitvaart
Het mag wel wat minder
In verschillende situaties (werk, privé, politiek) heb ik de afgelopen dagen teksten onder ogen gekregen waarvan ik dacht: véél te lang. Het mag echt wel wat minder. Ik heb geen bezwaar tegen lange teksten. Maar mijn leesinspanning moet wel wat opleveren. Mijn probleem met de lengte van de zakelijke teksten van de laatste tijd was vooral dat er heel veel blabla in … [Lees meer...] overHet mag wel wat minder
Een scherp en allesbehalve bang verstand
Om te vieren dat Hedendaagsch fetischisme dit jaar 100 jaar geleden verscheen, heb ik het herlezen. Het is een heel wonderlijk gestructureerd boek, dat eigenlijk de indruk wekt niet gestructureerd te zijn. Het eigenlijke onderwerp, de taal wordt in de eerste 70 bladzijden af en toe aangekondigd, maar komt dan voortdurend niet op gang omdat in plaats daarvan een heel … [Lees meer...] overEen scherp en allesbehalve bang verstand
Groslijst: Nisrine Mbarki Ben Ayad, Kookpunt
Ik leerde vandaag het woord countermapping: het maken van geografische kaarten die machtsverhoudingen blootleggen en waarmee de makers rechtvaardigheid, sociale verandering of gewoon een tegengeluid willen bereiken. Dat kan bijvoorbeeld op het niveau van internationaal recht. Zo visualiseert Forensic Architecture een cartografie van de genocide in Gaza. De totale … [Lees meer...] overGroslijst: Nisrine Mbarki Ben Ayad, Kookpunt
Van gemeentehuis naar keukentafel
Confuc (22) - Confucius, wat zou u doen als u geroepen werd om een land te besturen? - De taal goed gebruiken. Als de taal niet goed gebruikt wordt, zeggen de woorden niet wat ze moeten zeggen. Dan blijven de dingen die gedaan moeten worden ongedaan. Ambtenaren hebben een slecht imago als het om taalgebruik gaat. Ambtelijk taalgebruik is afstandelijk, … [Lees meer...] overVan gemeentehuis naar keukentafel
Sonnettenkransennieuws
Er zijn onlangs drie boeken verschenen waarin een sonnettenkrans een grote rol speelt: Wat we kunnen weten van Ian McEwan, Nieuwpoortse gedichten van Mike Van Acoleyen en Koorsboom van Jakes Möller. De eerste en laatste zijn niet Nederlandstalig, ze zijn Engels en Afrikaans. De nieuwe roman van McEwan gaat over de zoektocht naar een verloren gegane of verloren gewaande … [Lees meer...] overSonnettenkransennieuws
It may happen tomorrow?
In het Nederlands gebeurt het gewoon morgen Kan een taal de mens onvoorzichtiger maken? De Amerikaanse econoom Keith Chen verwierf een jaar of 13 geleden faam met de bewering dat dit inderdaad zo was. Chen had een groot aantal talen in een database bekeken en daarbij steeds genoteerd of die taal al dan niet verplicht de toekomende tijd uitdrukt met het werkwoord. Voor het … [Lees meer...] overIt may happen tomorrow?
Schrijversstemmen uit een verloren tijd
Bij het lezen van het verhelderende artikel ‘Het vinyl archief van de Nederlandse letteren’ van Mathijs Sanders dacht ik aan het vintage platenkoffertje (met perfecte sluiting) dat ik een paar geleden kocht via Marktplaats. Voor de biografie van Belcampo was ik op zoek naar het grammofoonplaatje van Carmiggelt en Belcampo uit de reeks Stemmen van Schrijvers. Zo stuitte ik op … [Lees meer...] overSchrijversstemmen uit een verloren tijd
Tijdelijk (niet) in gebruik
Wat viel er te lezen op een plastic zak over het haltebord Bedumerbos. Deze halte (Qbuzz lijn 61) was bijna heel 2025 buiten gebruik als gevolg van een lange omleiding in Bedum. Die begon vroeg in januari en zal nu in november wel bijna voorbij zijn. Tweemaal was die tijdelijke omleiding een beetje aangepast en dat waren momentjes dat deze halte weer in gebruik kon worden … [Lees meer...] overTijdelijk (niet) in gebruik
Onderscheiden alle talen dit en dat?
Voornaamwoorden zijn de leukste woorden: kleine woorden waarmee we kort de rol van deze of gene aanduiden in de conversatie. Neem de woorden dit en dat. We maken er een verschil mee waarbij we dit gebruiken voor dingen die in de buurt zijn en dat verder weg, waarbij 'dichterbij' en 'verderweg' gemeten worden vanaf degene die aan het woord is. Dat is fascinerend, en ik heb er … [Lees meer...] overOnderscheiden alle talen dit en dat?
Groslijst: Annemieke Dannenberg, Kleine heilige dingen
Vrijheid als kooi Hallucinaties van een levende slang in je maag, niet weten wat je met je leven aan moet na academisch falen en God die je verlaat na overmatig alcoholgebruik. Maar genoeg over mij. Kleine heilige dingen is een hartverscheurend verhaal over een homoseksueel meisje, Judith, dat in een religieuze omgeving opgroeit en uiteindelijk bezwijkt tussen de … [Lees meer...] overGroslijst: Annemieke Dannenberg, Kleine heilige dingen
Een daverend debuut 1625-2025
Huygens Museum viert met een bijzondere aanwinst het debuut van Constantijn Huygens Vierhonderd jaar geleden maakte Constantijn Huygens (1596-1687) een flitsende entree in het literaire wereldje van Leiden en Amsterdam. Als beginnende dichter had hij al naam gemaakt bij familie en vrienden, maar met de uitgave in 1625 van zijn … [Lees meer...] overEen daverend debuut 1625-2025
Het vinyl archief van de Nederlandse letteren
Literatuur op de plaat Een paar maanden geleden kwam ik door een gelukkig samenspel van speurzin en vindersgeluk in het bezit van twintig 45-toerenplaatjes die in de jaren 1959-1961 waren verschenen onder de reekstitel Stemmen van schrijvers. Die serie wekte mijn nieuwsgierigheid. Wie waren op het idee gekomen om de stemmen van schrijvers vast te leggen en op vinyl te … [Lees meer...] overHet vinyl archief van de Nederlandse letteren
De zeven lagen van een gedicht
Poëtica's dienen te beginnen met de constatering dat er al enige tijd geen poëtica meer is verschenen, geen overzichtswerk over vorm en betekenis van poëzie. In 1993 opende W. Bronzwaer zijn Lessen in lyriek met de constatering dat er sinds vlak na de Tweede Wereldoorlog geen poëtica's meer waren verschenen. Nu is het weer ruim 30 jaar later en publiceert Paul Claes zíj́n … [Lees meer...] overDe zeven lagen van een gedicht
De waarde van het misverstaan
Bij het werk van K.H. Miskotte Dit is de tekst van een lezing die Jaap Goedegebuure bij de presentatie van deel 16 van het verzameld werk van de theoloog K.H.Miskotte, op 7 november in Utrecht. In het hier ten doop gehouden deel van Miskotte's verzamelde werk kwam ik het nodige tegen dat ik als literatuurhistoricus en tekstinterpreet herkende en zonder problemen … [Lees meer...] overDe waarde van het misverstaan
Woordenloos
Zijn er ook positieve woorden die eindigen op -loos?Iets over zoutloos en zouteloos, redeloos en rederijk, feitenvrij en feitenarm.Op de radio sprak een theatermaakster over het woord kinderloos: zij maakte een voorstelling over kinderloosheid en vond dat woord niet prettig, omdat het een negatieve bijklank zou hebben. Ik dacht daar even over na, begreep het wel, en vroeg me af … [Lees meer...] overWoordenloos
De mensen thuis
De VVD-leider Dilan Yeşilgöz is een geschikt object voor een cursus framing voor beginners. Ze legt het er voortdurend zo dik bovenop dat je niet heel doorkneed hoeft te zijn in de techniek om willekeurig welk fragment een paar frames aan te kunnen wijzen. Een coalitie kan de meest radicale partners hebben en in de taal van Yeşilgöz nog steeds 'centrumrechts' zijn, terwijl … [Lees meer...] overDe mensen thuis
Groslijst: Rob van der Linden, De heuvel
Toen Rob van der Linden begin deze eeuw debuteerde, leek hij – halverwege de veertig – direct toe te treden tot de eerste rang van de Nederlandse literatuur. De hand, de kaars en de mot (2002) en Het logboek van Brandaan (2004) belandden allebei op de shortlist van de Libris Literatuurprijs. Maar daarna bleef het stil. In 2010 bracht hij nog wel De … [Lees meer...] overGroslijst: Rob van der Linden, De heuvel
