Er is belangrijk nieuws in een van de heftigste taalkundige discussies van de afgelopen vijftig jaar. We doen even een experiment met het taalmachientje onder je hersenpan. Wat betekent de volgende zin? Wat geloof jij dat de actrice gisteren gekocht heeft? De vraag is nu: wat is het lijdend voorwerp van gekocht? Dat is als je Nederlands spreekt hopelijk geen ingewikkelde … [Lees meer...] overWat kan een computer het vermogen om te doen leren?
Artikel
Een nieuw ‘Helden in harnas’ feuilleton : ‘Joncker Jan uut den Vergiere’
Onlangs werd ik uitgerekend op de elfde van de elfde – toeval bestaat – aan het schaterlachen gemaakt door een kop in de ‘Nieuwsflits Geesteswetenschappen’ (UvA): “Veel coronamaatregelen stammen uit de late middeleeuwen”. Hetzelfde geldt voor de zoektocht naar de biologische moeder en / of vader, zoals wij die nu kennen van het veelbekeken TV-programma Spoorloos. Dat deden wij … [Lees meer...] overEen nieuw ‘Helden in harnas’ feuilleton : ‘Joncker Jan uut den Vergiere’
Statenvertalers dachten het meest na over het woord ‘de’
Hoe werd het meest gelezen Nederlandse boek gemaakt? Wie werkten eraan mee en op welke manier is de tekst ervan bijgeschaafd? Het antwoord vinden we in de geschiedenis van de Gouden Eeuw. Een groep van tegenwoordig vrij onbekende theologen kwam toen naar het geleerde Leiden om na te denken over de vraag hoe de Bijbel vertaald moest worden. Het resultaat kennen we als de … [Lees meer...] overStatenvertalers dachten het meest na over het woord ‘de’
De achtste plaag
Voor een college van vanmiddag herlas ik het verhaal ‘De achtste plaag’ van Jan Wolkers, dat in november 1963 verscheen in het tijdschrift Merlynen een paar maanden later in de verhalenbundel De hond met de blauwe tong. Een doos met alle afleveringen van dat legendarische blad (1962-1966) – een fijne collegiale schenking – zorgde voor een paar avonden literatuur- en … [Lees meer...] overDe achtste plaag
In memoriam Zdenka Hrnčířová (1 mei 1940-12 september 2021)
Op zondag 12 september 2021 is onze emeritus collega PhDr. Zdenka Hrnčířová overleden. Haar is gelukt wat elke wetenschapper, auteur, en docent graag zou willen bereiken. Niet veel mensen kenden haar, maar haar naam was wel bekend. Die staat namelijk op boekomslag van het Nederlands-Tsjechisch woordenboek dat ze samen met haar collega professor František Čermák publiceerde … [Lees meer...] overIn memoriam Zdenka Hrnčířová (1 mei 1940-12 september 2021)
Gerrit Komrij-prijs 2021
De Gerrit Komrij-prijs 2021 gaat naar Katinka Polderman en Sophie Reinders voor hun boek Zwerfgoed. Zwerfgoed is een soort anarchistische literatuurgeschiedenis die zomaar ergens begint en ook zomaar ergens eindigt, de tussenliggende delen zijn ook zomaar tussenliggende delen. Kortom, dit is het voorbeeldboek, het antwoordmodel, het correctievoorschrift, het nec plus ultra van … [Lees meer...] overGerrit Komrij-prijs 2021
De eerlijkste man die ik ken
Gisteren bleek ineens dat Gertjan Postma vandaag met pensioen gaat. Gertjan! Een van de slimste, een van de eigenzinnigste, een van de meest jongensachtige en een van de aardigste taalkundigen van Nederland. En iemand op wie waarschijnlijk iedereen die hem kent weleens boos is geworden. De eerste keer dat ik hem tegenkwam, was na het allereerste taalkundige praatje dat ik … [Lees meer...] overDe eerlijkste man die ik ken
Poederette, van mest tot make-up
Achter het achtervoegsel (12) Sommige ette-woorden zijn van fundamenteel belang, ze moeten bestaan om het standaardmodel van de vorming van ette-woorden te laten kloppen. Deze zin heb ik natuurlijk rechtstreeks gekopieerd uit een Wikipediastuk over het Higgsboson. Soms ben je er bij het vinden van één ette-vorm zeker van dat een andere moet bestaan. Zo ging het … [Lees meer...] overPoederette, van mest tot make-up
‘Maak kinderen niet bang met Sinterklaas!’
Op 2 december 1796 verscheen in Groningen het eerste nummer van het Weekblad voor den zoo genaamden gemeenen man. Het betrof een uitgave van de regionale afdeling van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Omdat het drie dagen later pakjesavond was, begint dit nummer met een artikel over het Sinterklaasfeest. Het stuk is geschreven door Mattheus van Heijningen Bosch … [Lees meer...] over‘Maak kinderen niet bang met Sinterklaas!’
Marokkaanse tong-acrobatiek
Marokkanen zeggen helemaal niet meer sj dan andere Nederlanders. Sterker nog, het lijkt erop dat ze juist minder sj zeggen. Dat zijn verrassende resultaten, in een nieuw artikel in Nederlandse Taalkunde. Het verschil tussen s en sj zit in de positie van de tong: bij beide klanken houd je de voorkant omhoog zodat er boven in de mond, bij het harde verhemelte een vernauwing … [Lees meer...] overMarokkaanse tong-acrobatiek
achterdocht / argwaan / wantrouwen
Verwarwoordenboek vervolg (245) achterdocht / argwaan / wantrouwen De woorden overlappen in betekenis, maar er zijn ook subtiele verschillen. achterdocht een houding van ‘ergens iets achter zoeken’, argwaan Zal de nieuwe fractieleider erin … [Lees meer...] overachterdocht / argwaan / wantrouwen
Wat is dit voor vraag of je weet?
‘Gaat het regenen of je weet?’ Het antwoord op die vraag is deze week helaas meestal ‘ja’, als ik m’n weer-app mag geloven tenminste. Interessanter (en stukken minder deprimerend) dan het antwoord is de manier waarop de vraag is opgebouwd: met een achteropgeplakt of je weet. Zomaar aan het einde van de zin, zinsfinaal dus. Wat doet dat daar? Over die vraag heb ik me het … [Lees meer...] overWat is dit voor vraag of je weet?
Persoonlijke taalpolitiek
Terwijl ik een artikel over de taalpolitiek van België aan het lezen was, drong gaandeweg tot me door hoe hopeloos fout de taalpolitiek van dat land is. Hoe er fundamenteel verkeerd over taal wordt nagedacht, en hoe dat betekent dat er geen echt rechtvaardig taalbeleid kan ontstaan. Het betreft een artikel van de Leuvense sociaal-politiek filosoof Helder De Schutter in het … [Lees meer...] overPersoonlijke taalpolitiek
Chomsky in debat met Foucault: 50 jaar geleden
Verspreid over 1971 waren op de Nederlandse televisie een aantal debatten tussen filosofen te zien: Kolakowski vs. Lefèbvre, Popper vs. Eccles, Ayer vs. Naess, en last but not least Noam Chomsky (1928) vs. Michel Foucault (1926-1984). De opnames waren telkens ergens in het land, steeds met publiek. Zo was bv. het debat tussen Kolakowski en Lefèbvre op 9 maart in de … [Lees meer...] overChomsky in debat met Foucault: 50 jaar geleden
De paardenstaart van Angela K. (2)
Een echte Krol-roman Krol is een schrijver met een geweten. De kerk en God, Goed en Kwaad, nemen in zijn werk een belangrijke plaats in. Als jongen uit een Nederlands Hervormd gezin, heeft hij zijn verhouding moeten bepalen tot de kerk en haar gemeenschap. Die gemeenschap was hem al gauw te klein. Hij wilde – man van de wereld – niet tot een, maar tot dé … [Lees meer...] overDe paardenstaart van Angela K. (2)
Ik ga stad
Er is een nieuwe constructie en die leidt bij sommigen tot drastische beslissingen: Wat is hier aan de hand? Gert-Jan Schoenmakers en John David Storment zochten het uit, en schreven er een artikel over in de onlangs verschenen bundel Linguistics in the Netherlands 2021. Ze vonden om te beginnen elders op Twitter inderdaad zinnen zoals: hoelaat ben je stad dan want ik … [Lees meer...] overIk ga stad
Etymologica: We kennen nog heel wat Japans
Het Japans heeft woorden als bīru ‘bier’, garasu ‘glas’ en karan ‘kraan’ van het Nederlands, een blijk van de tijd dat wij als enige westerlingen zaken mochten doen met het land van de rijzende zon. Maar heden kennen wij meer van hun taal dan omgekeerd, getuige een lijst van aikidō tot zen. Een bijzondere verhouding Met de … [Lees meer...] overEtymologica: We kennen nog heel wat Japans
Wedstrijd: bedenk de nieuwe taalregel 2021
De redactie van Neerlandistiek heeft het er het afgelopen jaar bij laten zitten. Waar we in eerdere jaren met grote regelmaat een wedstrijd uitschreven voor nieuwe taalregels voor het Nederlands, hebben allerlei omstandigheden ons daar in 2020 van weerhouden. Maar een pandemie mag natuurlijk geen reden zijn om de Nederlandse taal te laten ondergaan in … [Lees meer...] overWedstrijd: bedenk de nieuwe taalregel 2021
Dichtertje
In de cursus 'Moderne Letterkunde in de klas: Literatuur en burgerschap' (Master Language) besprak ik deze week met een groep masterstudenten uit het hele land de intrigerende novelle 'Dichtertje' van Nescio uit 1917 tegen de achtergrond van de mentaliteit van de burgerlijke cultuur. Een van de beste boeken over die mentaliteit vind ik nog altijd The Bourgeois van Franco … [Lees meer...] overDichtertje
Scholieren doen taalkunde
WO3 Rijnlands Lyceum Sassenheim bezig met Taalkunde De afgelopen weken zijn de leerlingen uit de derde klas vwo van het Rijnlands Lyceum Sassenheim bezig geweest met het schrijven van een taalkundige uiteenzetting. Normaal gesproken moeten ze dan opletten voor welk publiek ze schrijven, dus bedachten we om deze taalkundigen in spé voor Neerlandistiek te laten schrijven. … [Lees meer...] overScholieren doen taalkunde
Een oefening in lezen
Dit is het zesde deel van een briefwisseling tussen dichter Evi Aarens en criticus Jeroen Dera over de hedendaagse Nederlandstalige poëzie. Aarens las Dera’s nieuwe boek Poëzie als alternatief (uitgeverij Wereldbibliotheek) en zocht contact. Hieronder schrijft Dera zijn laatste brief. Dag Evi, In de wonderlijke roman Die Wand van Marlen Haushofer wordt de … [Lees meer...] overEen oefening in lezen
Tegen de ontroostbaarheid
Troost is op een vreemde manier overdraagbaar. Je kunt troost vinden in de gedachte dat andere mensen ook op zoek zijn naar troost, zelfs als zij dat niet meteen kunnen vinden. Voor andere sentimenten geldt dat niet. Een mens wordt doorgaans niet vrolijk van het feit dat andere mensen vruchteloos proberen vrolijk te zijn, niet hoopvol van andermans wanhopige zoektocht naar … [Lees meer...] overTegen de ontroostbaarheid
Anna Maria van Schurman: Fake feiten in Trouw
Op vrijdag 12 november verscheen er in Trouw een interview van Lodewijk Dros met filosoof Erno Eskens over Hugo de Groot en Anna Maria van Schurman. Helaas stond het artikel vol feitelijke onjuistheden. Ik schreef een ingezonden brief aan de krant waarin ik er enkele noemde: Van Schurman studeerde niet in Franeker maar in Utrecht; het was Voetius die voor haar toelating … [Lees meer...] overAnna Maria van Schurman: Fake feiten in Trouw
Rijkdom van het onvoltooide
Wie na een leven in de letteren debuteert als dichter kan de neiging hebben om de blik vooral achterwaarts te richten. 'Belvedère' van Arjan Peters doet dat met lef en virtuositeit. Deze dichtbundel herinnert zich veel en velen. De eerste afdeling, 'Met het einde voor ogen', bestaat uit gedichten waarin gestorven schrijvers en dierbaren worden herdacht. De gemeenplaats … [Lees meer...] overRijkdom van het onvoltooide
Taal tegen de feiten
Welk van de volgende twee zinnen is waar? Als 221 een priemgetal was, kon je het niet door 17 delen.Als 221 een priemgetal was, kon je het door 17 delen. De meeste mensen zullen vinden dat de eerste waarder aanvoelt dan de tweede. Maar waarom? Een priemgetal is een getal dat je alleen door 1 of door zichzelf kunt delen. Beide zinnen gaan dus over een situatie die sowieso … [Lees meer...] overTaal tegen de feiten