Altijd interessant om te zien waartoe keuzes, op basis van op zich plausibele criteria, kunnen leiden, welke onbedoelde gevolgen ze opleveren. Het Verdriet van België van Claus moest wijken volgens het criterium dat geen auteur nog met twee boeken in de canon mocht komen - billijk. Men koos voor zijn vernieuwende Oostakkerse gedichten. Het gevolg was dat Lucebert dan … [Lees meer...] overNog een keer canonblues
Artikel
Taalverandering in Duckstad: van 1952 tot 2025
Als kind las ik in de auto de oude jaargangen van de Donald Duck hardop voor. Ik kwam daarbij allerlei moeilijke woorden tegen, zoals ‘mentaliteit’, die mijn vader mij dan uitlegde. Zo groeide mijn woordenschat behoorlijk dankzij een stripblad! In de recente nummers van de Donald Duck vallen ingewikkelde woorden me niet meer op. Ligt dat aan mijn volwassen woordenschat of is … [Lees meer...] overTaalverandering in Duckstad: van 1952 tot 2025
Uitvaartwensgesprekken: Kritische vragen als een kans
Gelukkig is er de afgelopen decennia een stuk meer informatie beschikbaar gekomen over uitvaarten. Er is van alles te vinden op websites van de overheid, uitvaartverzekeringen en uitvaartbegeleiders, er zijn documentaires (Doodgewoon | NPO Start) en podcasts (podkist.com; dansenmetdedood Podcast op Youtube), er verschijnen boeken met ervaringen waarin ook te lezen is wat er … [Lees meer...] overUitvaartwensgesprekken: Kritische vragen als een kans
Canonblues
Omdat niemand het doet, zal ik het maar doen: protesteren omdat de dichter J.C. Bloem (1887-1966) geruisloos uit de canon is verdwenen. Ik herhaal hier wat ik bij de eerste canonlijst in 2015 als commissielid over hem schreef: “Bloem is een huilebalk die het huilen cultiveert”, zei de dichteres die de P.C. Hooftprijs 2015 won. Bloem sust je met zijn poëzie in slaap, vindt … [Lees meer...] overCanonblues
Wispelturig
Wellicht is het een persoonlijke afwijking, maar ik heb de neiging om in te zoomen op woorden. Neem een woord als wispelturig. Voor de duidelijkheid, dat woord komt niet uit de lucht vallen. Op de NAVO-top beloofde Trump onlangs om de steun aan Oekraïne voort te zetten. Een week later maakte zijn minister van Defensie bekend dat wapenleveranties aan Oekraïne moesten worden … [Lees meer...] overWispelturig
Het begin van het sprookje (en ook het einde)
Openingswoorden kunnen een signaalfunctie vervullen: zodra een verhaal begint met “Er was eens…” associëren de meeste mensen dat meteen met een sprookje. En menigeen realiseert zich dan – bewust of onbewust – dat er een fictief verhaal volgt dat je niet hoeft te geloven. De openingswoorden betekenen namelijk ook: “zet je radar voor logica en realisme maar even uit, want anders … [Lees meer...] overHet begin van het sprookje (en ook het einde)
Köszönöm
Dit jaar wil ik alle boeken van Vonne van der Meer lezen. In de loop van de jaren vond Vonne van der Meer haar vorm: een roman waarin verhalen een belangrijke rol spelen. Maar iedere keer werkt ze dit weer verrassend en anders uit. In Vindeling (2019) gaat het over een meisje (later een vrouw), Jutka, die heel goed is in dingen op straat vinden, en daarna de mensen opsporen … [Lees meer...] overKöszönöm
In hart en nieren filoloog
Wie een biografie wil schrijven van J.H. Leopold (1865-1925) ziet zich geplaatst voor een haast onmogelijke opgave. Geen spraakmakende affaires, geen grote politieke gebaren, geen literaire polemieken. Bovendien was Leopold wars van zelfpromotie en publiceerde hij spaarzaam in het tijdschrift waaraan hij na zijn debuut in 1893 trouw zou blijven, De Nieuwe Gids. Het leven van … [Lees meer...] overIn hart en nieren filoloog
Neerlandistiek in de Verenigde Staten, 2025
Begin van dit jaar ontving ik een uitnodiging van Denice Gravenstijn, die lesgeeft aan de Universiteit van Michigan. Ze heeft aan de Anton de Kom universiteit gestudeerd en werkte aan de IGSR toen ze een jongeman ontmoette die hier verbleef voor het Amerikaans Vredeskorps. Ze werden verliefd en de rest is historie. Gravenstijn richt zich binnen haar vak specifiek op het … [Lees meer...] overNeerlandistiek in de Verenigde Staten, 2025
’n Uitsonderlike mooi vrou in het Afrikaans
Afrikaanse taalkunde zou verplicht moeten zijn voor iedereen die geïnteresseerd is in het Nederlands. De dingen zijn net een beetje anders. In hoofdstuk 3 van Afrikaans Linguistics schrijft Jan Conradie van de Universiteit van Johannesburg bijvoorbeeld over allerlei veranderingen die de taal heeft ondergaan, en die ze nu nog steeds ondergaat. Een van de veranderingen betreft … [Lees meer...] over’n Uitsonderlike mooi vrou in het Afrikaans
Etymologica: Pissebed is toch uit ’t Frans
"Omtrent de herkomst van de lexicologische overeenkomst aan weerszijden van een taalgrens heerst doorgaans geen onzekerheid" (A.A. Weijnen, 1964) In 2016 verscheen er op Neerlandistiek een artikel van Michiel de Vaan over de etymologie van pissebed in de betekenis ‘paardebloem’, maar ook in die van ’t ‘veelpotige, knagende schaaldier’ dat ook keldermot genoemd … [Lees meer...] overEtymologica: Pissebed is toch uit ’t Frans
Kinderen zijn geen tabula rasa
De Engelsman Christopher Taylor (1962) werd bekend als linguïstische savant, die tientallen talen beheerst ondanks zijn ernstige verstandelijke beperking, die ontstond na een hersenbeschadiging in zijn jeugd. Dit zou kunnen wijzen op taal als een modulair systeem: dit systeem kan intact blijven, terwijl andere cognitieve functies sterk zijn aangetast. Christopher moet in een … [Lees meer...] overKinderen zijn geen tabula rasa
De snelkookpan van het Afrikaans
In een ideale opleiding Nederlands zouden de studenten een jaar verplicht besteden aan het Afrikaans. Helaas! Zo'n ideale opleiding kan niet bestaan, want er zouden ook twee jaar worden besteed aan moderne Nederlandse taalkunde, twee jaar aan de geschiedenis van het Nederlands, drie jaar aan taalbeheersing en in totaal 5 jaar aan de Nederlandse literatuur. En. En. En. En zo ben … [Lees meer...] overDe snelkookpan van het Afrikaans
‘De taal zelf is het voertuig van het denken’
AI-chatbots en het belang van autobiografische literatuur in het onderwijs Een studie van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) bevestigt wat velen al vermoedden: het gebruik van AI-chatbots in het onderwijs heeft een ‘cognitieve kostprijs’: des te meer taken leerlingen bij het schrijven van een tekst uitbesteden aan een chatbot, des te minder gebruiken ze hun … [Lees meer...] over‘De taal zelf is het voertuig van het denken’
Kritisch gelezen leesplan van D66
Ze dachten vast: een leesplan van twintig pagina's, dat leest niemand. Hoewel D66 ongetwijfeld de beste intenties heeft met het plan Lezen voor je leven, zie ik meer haken en ogen dan in een Victoriaans korset. Maar kom op, D66, dat wil je dan budgetneutraal zien te regelen door minder administratieve taken? 'Er komt een norm voor het terugdringen van niet-lesgevende … [Lees meer...] overKritisch gelezen leesplan van D66
Alle vormen van onvolledigheid in het leven
Leeslogboek: juni Een maand kan helemaal in het teken komen te staan van één boek. Voor mij werd juni 2025 gekleurd door Incompletezza (Onvolledigheid) van de Italiaanse schrijver Deborah Gambetta, een dik boek met als ondertitel 'Una storia di Kurt Gödel'. Want het betreft een biografie van de bekende logicus die leefde van 1906-1978. Of nou ja, een biografie. Wie heeft … [Lees meer...] overAlle vormen van onvolledigheid in het leven
Anja Meulenbelt
Verwarring zaaien kan heilzaam en scheppend zijn. Vooral in de strijd tegen oude regels, die meestal in het nadeel van de vrouw zijn, wil winnen. In de tijd dat de vrouwelijke seksualiteit uit de taboesfeer werd gehaald, lagen de intimiteiten op straat en zelfs de vrouwenbuik had een stem gekregen: baas in eigen buik. Alles werd zegbaar, moest, de schaamte voorbij van Anja … [Lees meer...] overAnja Meulenbelt
Huygens’ Hofwijck verrassend actueel
Het Huygens Museum te Voorburg biedt deze zomer een verrassend actuele blik op Hofwijck, het hofdicht dat Constantijn Huygens wijdde aan zijn buitenplaats Hofwijck. Het gedicht verscheen in 1653, ruim tien jaar na de voltooiing van huis en tuin. Sinds 1914 is deze buitenplaats eigendom van Vereniging Hofwijck. De vereniging redde Hofwijck van de sloop en opende er in 1928 het … [Lees meer...] overHuygens’ Hofwijck verrassend actueel
Hoe kinderen taal leren
De vraag hoe mensenkinderen taal leren, heeft misschien wel nieuwe impulsen gekregen door de komst van grotetaalmodellen. Tot een paar jaar geleden kon je nog tegen iedereen zeggen dat mensen de enigen waren die in staat waren tot zoiets. Nu kijken mensen je verbaasd aan en zeggen 'maar ChatGPT dan?' Want inderdaad kunnen chatbots nu bepaalde dingen die we vroeger als uitingen … [Lees meer...] overHoe kinderen taal leren
Als ik weer in de trein zit
Confuc (16) Mijn NS Beste meneer Renkema,Wij spreken elkaar niet vaak één op één. Toch vind ik het van belang nu van me te laten horen. U bent tenslotte de belangrijkste reden waarom we bij NS doen wat we doen: Nederland voor iedereen duurzaam bereikbaar houden. Geachte Wouter Koolmees, ik schrijf u na mijn vakantie direct maar even terug. Het conflict met uw … [Lees meer...] overAls ik weer in de trein zit
Nee tegen de voorgestelde CAO universiteiten
Vakbondsleden kregen deze week een email waarin ze gevraagd worden of ze instemmen met het onderhandelaarsakkoord voor de CAO universiteiten. In het nieuwsbericht van de AOb is vooral aandacht voor de “centen en procenten”, een compromis dat bereikt is in navolging van de door velen (ook mij) getekende oproep voor eerlijkere loonverdeling in het … [Lees meer...] overNee tegen de voorgestelde CAO universiteiten
Diamond for Johan
Johan Koppenol, die gisteren afscheid nam als hoogleraar oudere Nederlands letterkunde van de Vrije Universiteit, was samen met Matthias Hüning aan het begin van deze eeuw een van de oprichters van neerlandistiek.nl. Dat was een visionaire daad waarvan het belang volgens mij te weinig onderkend werd. neerlandistiek.nl – dat we tegenwoordig liever aanduiden met een … [Lees meer...] overDiamond for Johan
Er staat een centaurette in de gang
Achter het achtervoegsel 55 Kent u Melinda, Sunflower en Otika? Tot voor kort had ik nog nooit van hen gehoord. Het blijken drie vooraanstaande centaurettes te zijn, zo lees ik op de Engelstalige Disney Wiki (en ook daarvan had ik tot voor kort nog nooit eerder gehoord). Degene die het lemma over de centaurettes heeft geschreven, blijkt een bijzonder groot fan te … [Lees meer...] overEr staat een centaurette in de gang
‘Een klap is geen kus’
Familierijmpjes Iedere keer dat we hadden gedineerd met mijn schoonvader, trok hij zijn vlinderdas recht en zei: “Ik ben verzadigd en verkwikt.” Zijn dochters veerden op en vulden aan: “En aanmerkelijk aangedikt!” En dan zei moeder: “Maar voor de afwas ongeschikt.” Werd er hier nieuwe informatie verstrekt? Leerde iemand iets van dit miniatuurgesprekje dat hij of zij nog … [Lees meer...] over‘Een klap is geen kus’
GrensVariaties van P.F. Thomése
De schrijver P.F. Thomése debuteerde in juni 1986 in De Revisor. Bijna veertig jaar geleden. Inmiddels heeft hij een indrukwekkend en veelzijdig oeuvre op zijn naam staan. Het wordt tijd dat hij de Constantijn Huygens Prijs eindelijk eens krijgt. Uit eerder werk, van onder andere Heldenjaren (1994) tot Vaderliefde (2019) heeft uitgeverij Sunny Home enkele fragmenten … [Lees meer...] overGrensVariaties van P.F. Thomése
