Door Nico van Lieshout Ik was bezig mijn voorbereidingen te treffen voor de aanstaande les aan vijf atheneum. De klassenset van De Spaanse Brabander van Bredero (1585 – 1618) lag op een hoge stapel op de hoek van mijn tafel, maar voor we daarmee verder zouden gaan (we waren tot het einde van het derde bedrijf gekomen), wilde ik twee liefdesgedichten van Pieter Corneliszoon … [Lees meer...] overLaten zien
taalverandering
I’m, like, the avant garde of language
Door Marc van Oostendorp Waar komt een taalverandering vandaan? Wie zijn er verantwoordelijk voor het feit dat mensen een tijdje geleden ik heb zoiets van zeiden? Wat voor mensen kwamen daar het meest mee aanzetten? Er zijn weinig mensen die zoveel hebben bijgedragen aan onze kennis van taalverandering als William Labov. Negentig jaar oud is hij inmiddels en onlangs … [Lees meer...] overI’m, like, the avant garde of language
Kranten en romans: makkelijk of moeilijk?
Door Sterre Leufkens Hebben jullie weleens een krant uit de jaren 50 gezien? Zo niet, gauw naar Delpher, want het is hartstikke leuk. Het valt meteen op dat kranten sindsdien behoorlijk veranderd zijn - in formaat, opmaak, maar ook in taalgebruik. Dat laatste is natuurlijk interessant: in welk opzicht is de journalistieke stijl van het Nederlands veranderd, in pakweg 60 jaar? … [Lees meer...] overKranten en romans: makkelijk of moeilijk?
Filmpjes over taalverandering
José Bruining, docente Nederlands aan de NHL Hogeschool in Leeuwarden maakte een serie filmpjes over taalverandering: Klankveranderingen in het Middelnederlands … [Lees meer...] overFilmpjes over taalverandering
In verband dat er een trein rijdt
Door Marc van Oostendorp Hoe taalliefhebbers het vroeger deden, vóór de tijd van de sociale media: het is een raadsel. Je moest het toen altijd doen met je eigen kleine waarnemingen en wat misschien deze of gene vriend je dan nog kwam vertellen, maar je kon niet zo makkelijk delen in wat allerlei taalgevoelige mensen elders iedere dag weer opvisten uit de zee van taal die … [Lees meer...] overIn verband dat er een trein rijdt
Appen, whappen of whatsappen – wat doet u?
Door Simeon van der Vos, Gymnasium Haganum en Ton van der Wouden, Universiteit Leiden Voor zijn profielwerkstuk onderzocht Simeon van der Vos via een enquête de woorden die Nederlanders hanteren om het gebruik van Whatsapp aan te duiden. Als er een nieuw ding is, dan moet het ook een naam hebben, want je moet erover kunnen praten. Vaak ontleent het Nederlands in zo’n … [Lees meer...] overAppen, whappen of whatsappen – wat doet u?
Vertrokken Nederlands
Door Nicoline van der Sijs Nederland is altijd al een emigratieland geweest. Alleen al in de periode 1995-2008 hebben volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek meer dan 1,3 miljoen Nederlanders het land verlaten, met als bestemming zowel Europese landen als niet-Europese landen. Vanuit Vlaanderen vertrekken ook steeds meer inwoners: in 2013 ging het om 45.961 personen, … [Lees meer...] overVertrokken Nederlands
ALSTU!
Door Marc van Oostendorp Het woord 'alstu' moet al twintig jaar rondzingen in het Nederlands, maar mij valt het de laatste tijd op. Waarom kan het minder betekenissen hebben dan 'alstublieft'? En waarom zingt het zo? (Bekijk deze video op YouTube.) … [Lees meer...] overALSTU!
Een beknopte geschiedenis van #jesuis
Door Marc van Oostendorp In januari 2015 drong een stelletje terroristen de redactievergadering van het Franse satirische tijdschrift Charlie Hebdo binnen en schoot een aantal redacteuren dood. In reactie daarop verscheen op sociale media een plaatje met de tekst 'Je suis Charlie', in de eigen opmaak van het blad. Het plaatje werd gedeeld als teken van solidariteit en … [Lees meer...] overEen beknopte geschiedenis van #jesuis
Vind jouw mooi!
Door Alex Reuneker Inmiddels hebben de meeste taalliefhebbers wel gehoord van de slogan ‘Vind jouw mooi!’ van online warenhuis FonQ. De reclamezin – en dan vooral ‘jouw mooi’ – doet vreemd aan en wordt off- en online heftig bediscussieerd. Paulien Cornelisse schreef al eerder over de slogan en was er niet zo positief over. Over smaak valt natuurlijk niet te twisten, maar een … [Lees meer...] overVind jouw mooi!
Hoe meer sprekers des te gemakkelijker de taal?
Door Marc van Oostendorp Een interessante en nog niet helemaal correlatie in de taalwetenschap: hoe meer sprekers een taal heeft, hoe eenvoudiger de grammatica. Veel talen die door kleine groepjes indianen worden gesproken hebben een heel ingewikkelde zinsbouw; het Engels en het Chinees steken daar enigszins bleek bij af. Aan de andere kant hebben talen als het Engels … [Lees meer...] overHoe meer sprekers des te gemakkelijker de taal?
Neemt het gebruik van hun als onderwerp af?
Door Jet Duinmeijer, student Nederlandse Taal en Cultuur, Universiteit Leiden Kun je het je voorstellen? Een afname van het gebruik van hun als onderwerp? Voor velen een grote opluchting, voor anderen een punt voor nader onderzoek. Deze afname was in eerste instantie de uitkomst van mijn BA-eindwerkstuk aan de Universiteit Leiden. Ik was erg verbaasd over dit resultaat. … [Lees meer...] overNeemt het gebruik van hun als onderwerp af?
KindereN voor KindereN
Als je naar oude liedjes luistert, bijvoorbeeld uit de eerste jaren van Kinderen voor Kinderen hoor je nog opvallend veel n'en uitgesproken worden. Hoe zit dat? https://youtu.be/9tpZZ4OBYOQp/embed] Het besproken liedje is De Lek uit seizoen 7 (1986). Muziek: Harry Bannink. Tekst: Jan Boerstoel. Solist: Matthijs van der Wel Bekijk deze video op YouTube … [Lees meer...] overKindereN voor KindereN
Ouderwets
Door Marc van Oostendorp Taalgevoel is een mooi bezit. Er zijn veel mensen die denken het te hebben; die schrijven dan af en toe een ingezonden brief naar de krant omdat ze tussen de honderdduizenden gedrukte woorden die de krantenjongen bij hen in de bus doet ineens 'het meisje die' hebben zien staan en daarover vanwege hun fijnzinnige taalgevoel in toorn zijn … [Lees meer...] overOuderwets
Een taalkaart is een kristal
Door Marc van Oostendorp Er is in Nederland, een gebied waar ze een harde g gebruiken en een gebied waar we een zachte g zeggen. Aangezien dat zo is, is er natuurlijk ook een grens tussen twee gebieden: een isoglosse noemen we die. En zulke isoglossen bestaan er voor allerlei verschijnselen: die tussen het gij- en het jij-gebied, die tussen het lope- en … [Lees meer...] overEen taalkaart is een kristal
De koffie was prima
Door Marc van Oostendorp Echte taalliefhebbers die met elkaar praten, daar gaat niets boven. Iemand hoeft maar wat te zeggen, of de anderen slaan al aan het discussiëren over de vorm van het zojuist te berde gebrachte, en dat zet dan een machinerie in gang van steeds meer commentaar op steeds meer commentaar. Zo zat ik onlangs met twee van de leukste taalliefhebbers van … [Lees meer...] overDe koffie was prima
Een foto van gaan en zullen
Door Marc van Oostendorp Een van de interessante aspecten van taalverandering is dat ze niet in één klap gebeurt. Nooit is voorgekomen dat een heel land op een ochtend opstond en eensgezind de woorden op een andere manier gebruikte. Het is eerst een klein groepje die de woorden in sommige omstandigheden anders gebruikt, en gaandeweg breidt het gebruik zich uit: meer mensen, … [Lees meer...] overEen foto van gaan en zullen
Telwoorden zijn vreemd
Door Marc van Oostendorp De namen van getallen zijn opvallend traag. Dat is de conclusie van een nieuw onderzoek dat verscheen in Philosophical Transactions of the Royal Society B (Biology). De auteurs, beide evolutiebioloog, laten zien dat telwoorden (een, twee, drie, vier, enz.) minder snel veranderen dan andere woorden. In verwante talen lijken ze, gemiddeld … [Lees meer...] overTelwoorden zijn vreemd
Stijl en taal, dichterlijke vrijheid en grenzen
De poëzie van Mustafa Kör Door Fabian R.W. Stolk Tot de plaatsen waartegen zich onze bezwaren richten en waarvan de overdenking uitwijst, dat de dichter er niet in geslaagd is precies onder woorden te brengen hetgeen hij bedoelde, kan men afwijkingen van de grammaticale vormen alleen dan rekenen, wanneer zij niet een kennelijk plastische of muzikale werking beoogen en ook … [Lees meer...] overStijl en taal, dichterlijke vrijheid en grenzen
Bui(w)en
Door Marc van Oostendorp Je hoort in sommige luier-reclames mensen lui(w)er zeggen, en in andere lui(j)er. Hoe zit dat? En wat doen weermannen als ze het over buien hebben? (Bekijk deze video op YouTube.) … [Lees meer...] overBui(w)en
Keurig spreken in 1937
Door Marc van Oostendorp In de prachtige Nederlandse film 'Pygmalion' hoor je hoe Lily Bouwmeester als Liesje Doeluttel van een plat-Amsterdams pratend bloemenmeisje een keurig Nederlands sprekende dame werd. Hoezo is dat keurige Nederlands sindsdien meer veranderd dan het Amsterdams? (Deze video op YouTube bekijken.) … [Lees meer...] overKeurig spreken in 1937
Nu komt de aap naar de berg
Door Marc van Oostendorp Ineens kwam van verschillende kanten dezelfde observatie: de jongeren kennen geen gezegden en uitdrukkingen meer! Ze staan met hun tanden te klapperen wanneer je tegen zegt dat je met je handen in het haar zit. Ik hoorde dat docenten aan de universiteiten er over klagen, maar dat ook leraren op middelbare scholen merkten dat het vermogen om … [Lees meer...] overNu komt de aap naar de berg
Van Ik heet Jan tot Ik noem Jan
Hoe zijn ontstaan en opmars van een Belgisch-Nederlandse constructie te verklaren? Door Luc de Grauwe Volgens het Bijbelboek Genesis (2:4b-25) boetseert Jahwe-God eerst de mens en “toen vormde hij uit aarde alle in het wild levende dieren en alle vogels, en hij bracht die bij de mens om te zien welke namen de mens ze zou geven: zoals hij elk levend wezen zou noemen, zo zou … [Lees meer...] overVan Ik heet Jan tot Ik noem Jan
Beste reizenden
Door Marc van Oostendorp Er was deze week discussie over het besluit van de NS om niet langer 'dames en heren' te zeggen in publieke aankondigingen, maar 'beste reizigers'. Hoe je ook over die discussie denkt: de laatste stap is waarschijnlijk nog niet gezet, beweer ik in dit zaterdagochtendminicollege. (Bekijk deze video op YouTube.) … [Lees meer...] overBeste reizenden
Nieuwe media verminderen de taalklachten
Door Marc van Oostendorp Een nog weinig onderzochte bron voor taalonderzoek is het Meldpunt Taal. Misschien is het er ook nog te jong voor: de bedoeling ervan is vooral om lange termijnontwikkelingen vast te stellen. Wanneer begint mensen een bepaalde taalverandering voor het eerst op te vallen? Hoe lang klagen mensen nog voort over een modieuze zinswending nadat die … [Lees meer...] overNieuwe media verminderen de taalklachten
