De taalprof signaleerde het incident op Twitter, de taaldokter schreef een korte diagnose op zijn weblog. Het gebeurde in het programma Studio Sportzomer van zondag 20 juni 2010 (op 22:30 ongeveer). Te gast waren onder andere Leo Beenhakker en Dick Advocaat, en op een gegeven moment ging het over de kwaliteiten van voetballer Mark van Bommel. Advocaat zei: “Dat wordt toch nog een beetje onderkend.” Onmiddellijk werd hij gecorrigeerd door Jack van Gelder, die zei: “Miskend” Maar Advocaat liet zich niet uit het veld slaan en hij merkte op: “Miskend ook, maar ook onderkend.” De verwarring leek compleet (“Of is het miskend?”), Yoeri Mulder schakelde Beenhakker in (“Je zou ‘m helpen”), die er een geintje van maakte (“Ik heb ook maar zes jaar mavo”), en daarop werd de taalkundige discussie weer ingeruild voor voetbal. Wat gebeurde daar precies?

Het is wat al te makkelijk om je vrolijk te maken over Dick Advocaat die het woord onderkennen niet blijkt te kennen, of te smalen over Jack van Gelder die de schoolmeester uithangt. Ook is het verleidelijk om de zaak af te doen met de analyse dat hier sprake is van een contaminatie, bijvoorbeeld door te zeggen dat Advocaat de twee woorden miskennen en onderschatten door elkaar haalt, maar ook dat lijkt me te simpel gedacht. Advocaat denkt helemaal niet aan die twee woorden, hij heeft zijn eigen morfologie. Hoogstens had hij het woord onderkennen al in zijn hoofd omdat Beenhakker het in de paar minuten daarvoor een paar keer (in de goede betekenis) gebruikt had.

Voor wie het morfologisch bekijkt is het echter meteen duidelijk wat er in het hoofd van Dick Advocaat om is gegaan: hij analyseert de woorden onderkennen en miskennen als samenstellingen van het werkwoord kennen met respectievelijk onder en mis. En hij hanteert niet de idiomatische woordenboekbetekenis van beide woorden, hij berekent die betekenis opnieuw, ter plekke. Daarbij gaat hij uit van de gedachte dat de samenstellingen semantisch doorzichtig zijn: dat de betekenis van de samenstelling de combinatie is van de betekenis van de samenstellende delen. Advocaat denkt dus: onderkennen is kennen met de betekenis van onder, en miskennen is kennen met de betekenis van mis erbij.

Wat is de betekenis van onder​? In de meeste samenstellingen (onderschat, ondervertegenwoordigd, ondergewaardeerd, onderbedeeld, onderontwikkeld) betekent het zoiets als “niet voldoende,” of “te weinig.” Dus redeneert Advocaat (het gaat natuurlijk allemaal onbewust): “onderkend betekent te weinig gekend.” (Hij zou toch een goede bondscoach van België zijn geweest, want die gebruikswijze van kennen doet Belgisch aan).

Een soortgelijke redenering zal hij opgezet hebben over miskennen. Wat betekent mis? Blijkens samenstellingen als misrekend, misverstaan, miscommunicatie moet mis iets betekenen als “verkeerd,” eventueel “niet.” Dus betekent miskend “verkeerd gekend” (Hee dat klopt wel ongeveer!)

Uit deze reconstructie is ook duidelijk waarom Advocaat de correctie miskend niet accepteert. Hij bedoelde immers niet dat de kwaliteiten van Mark van Bommel verkeerd gekend werden, maar dat ze te weinig gekend werden.

Nou kun je wel zeggen dat Van Gelder met miskend inderdaad een beter alternatief dan onderkend voorstelde, want onderkend heeft de idiomatische betekenis “inzien,” wat in deze context niet past, en iets te laag inschatten is inderdaad een vorm van “verkeerd kennen” en dus van miskennen, maar Advocaat had natuurlijk gelijk dat hij duidelijk probeerde te maken dat dit niet precies was wat hij bedoelde.

Wat had Advocaat dan eigenlijk moeten zeggen? Misschien niet zo’n interessante vraag. Onderschatten was mogelijk geweest, of niet op waarde geschat, te weinig erkend, niet onderkend. Ondergewaardeerd komt denk ik nog het dichtst bij wat hij bedoelde. Maar omdat hij vast zat op dat kernwoord kennen kwam hij er niet op. Evenmin trouwens als Van Gelder en de andere aanwezigen.

Er is trouwens met dat onder nog wel iets geks aan de hand. Het komt vaker voor bij voltooide deelwoorden dan bij andere werkwoordvormen. Je hebt wel onderontwikkeld en ondervertegenwoordigd, maar niet wij onderontwikkelen de derde wereld, of wie ondervertegenwoordigt het volk? Wel ondervoed, maar nauwelijks je ondervoedt je hond. Dat leidt tot de gedachte dat hier niet de werkwoorden ontwikkelen, vertegenwoordigen of voeden samengesteld zijn met onder, maar de als bijvoeglijke naamwoord gebruikte voltooid deelwoorden. De ANS signaleert dit verschijnsel bij samenstellingen met onder en over, en merkt op dat ook de infinitief nog wel kan bij werkwoorden als onderbelichten, onderbetalen, onderverzekeren. Ook daar zou je kunnen denken aan een morfologische operatie die iets anders oplevert dan een vervoegbaar werkwoord.