Hertaling eerste zeemanswoordenboek van het Nederlands

De Seeman (1681), samengesteld door Wigardus à Winschooten, is het eerste volwaardige zeemanswoordenboek van het Nederlands en tevens een van de geestigste en boeiendste woordenboeken van onze taal. De Seeman bevat een keur aan woorden uit vaktalen, zeker niet alleen uit het zeewezen.

Op woensdag 23 november 2011 is de hertaling in modern Nederlands, getiteld
Seeman. Maritiem Woordenboek van Wigardus à Winschooten gepresenteerd in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag. De hertaling is verzorgd door Hans Beelen, Ingrid Biesheuvel en Nicoline van der Sijs en wordt uitgegeven door Uitgeversmaatschappij Walburg Pers te Zutphen.

Bij de hertaling is gestreefd naar een prettige leesbaarheid voor een eigentijds publiek zonder dat de toon van het origineel verloren is gegaan. Het rijk geïllustreerde boek is voorzien van trefwoordenregisters en een uitvoerige inleiding over leven en werk van de auteur. Het boek bevat ook een cd-rom, waarop de hertaling, een diplomatische transcriptie en foto’s van de originele druk van de Seeman uit 1681 staan.

De Seeman is een uniek cultureel document, een spiegel van Nederland in de 17de eeuw. De 17de-eeuwse geleerde schoolmeester Wigardus à Winschooten gaat in de Seeman op zoek naar de maritieme wortels van het Nederlands. Hij leidt als eerste een groot aantal woorden, uitdrukkingen en spreekwoorden van de vaktaal der zeelui af. Daardoor is de Seeman veel meer dan een praktisch naslagwerk voor zeelieden en scheepsbouwers. Bij ieder woord worden afleidingen en samenstellingen vermeld, alsmede tal van vermakelijke uitdrukkingen en spreekwoorden. Ook staat de auteur stil bij folklore en ambachten, bij dialecten en groepstalen, bijvoorbeeld van vrouwen. Daardoor bevat de Seeman meer taalkundige informatie over het Nederlands dan enig ander woordenboek uit de renaissance.

De cd-rom die bij het boek hoort bevat tevens de latere maritieme woordenlijsten en -boeken van onder andere Nicolaas Witsen (1690), Georgius van Zonhoven (1740) , J.P Sprenger van Eyk (1835-1836), Jacob van Lennep (1856) en J. Pan (1857). Alle belangrijke oude bronnen van het nautische Nederlands zijn daarmee voor het eerst bijeengebracht en toegankelijk gemaakt: een schat aan informatie over onze taal, maar ook over scheepsbouw en scheepvaart.

Bij het boek hoort de site http://www.seeman.nl, waar de lezer de mogelijkheid heeft, drie eeuwen zeemanswoordenschat zelf vergelijkend te onderzoeken.

Hertaald en ingeleid door Hans Beelen, Ingrid Biesheuvel en Nicoline van der Sijs, Seeman. Maritiem Woordenboek van Wigardus à Winschooten, Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, rijk geïllustreerd in kleur en zwart-wit, genaaid gebonden + cd-rom, ISBN 978.90.5730.722.5, prijs € 39,50 – 328 pagina’s.