Ik had ter voorbereiding op de komst van de begrafenisondernemer gisterenavond alvast een tekstje geschreven. “Na een kort ziekbed”, waren de eerste woorden.
“Daar maken we maar van kortstondig“, zei de begrafenisondernemer, een dertiger die al twaalf jaar in het vak zat.
“Nee, dat willen we niet,” zei ik, terwijl ik naar mijn tante keek.
“Zoals u wilt,” zei de begrafenisondernemer. “Als u maar weet dat het taaltechnisch fout is. Een kort ziekbed kun je volgens mijn baas alleen zeggen als het ziekbed bijvoorbeeld maar 1 meter 50 lang is.”
Ik keek mijn tante nog eens aan. “Wij vinden kortstondig een lelijk, ouderwets woord”, zei zij.
“Dan laten we het natuurlijk kort,” zei de man. “Maar taaltechnisch…”
Ineens leek het me in het belang van honderden toekomstige nabestaanden om het autoriteitsargument uit te spelen. “Ik ben taalkundige,” zei ik. “Uw redenering klopt niet. Je zegt na een ziekbed. Door dat voorzetsel laat je al zien dat je ziekbed niet letterlijk bedoelt, maar als een aanduiding van de tijd. ‘Na het ziekbed’ betekent natuurlijk niet ‘achter het ziekbed’ of zoiets. En zoals je best kunt zeggen ‘na korte tijd’ kun je ook best zeggen ‘na een kort ziekbed’.”
Zijn gezicht klaarde op. “Zie je wel!” leek hij te willen zeggen, maar zoiets zegt een begrafenisondernemer natuurlijk niet wanneer hij in functie is. En bij de volgende zin vroeg hij meteen advies. ‘Sommige van mijn collega’s vinden dat je moet zeggen “onze broer, mijn zwager, onze oom”, maar je kunt toch ook zeggen “onze broer, zwager, oom”? Omdat je dan de rollen opsomt die hij in uw familie had.”
En weer heb ik hopelijk wat overlijdensberichten eenvoudiger gemaakt.
Kun je ook een begrafenisondernemer uit jouw leiden verlossen ? Of is de taalkundig juiste versie een nog ongewenste vorm van euthanasie ?
Na een korte ziekte overleed ….
Als gevolg van een slopende ziekte overleed
Het zijn beide voorbeelden van inleidende zinsdelen. Opmerkelijk is vooral de feitelijke aard. Dat sluit aardig aan bij de naam van de teksten waarin dergelijke zinnen gebruikelijk zijn. Familieberichten. Overlijdensberichten. En zowel familieberichten als overlijdensberichten hebben een naam die voorbijgaat aan een belangrijker aspect: het zijn advertentieteksten.
Overlijdensberichten en andere advertentieteksten kunnen niet eenvoudiger worden gemaakt. 'Koop Ozo' is heel duidelijk, maar minder doeltreffend dan 'Ozo wast door en door schoon. Bij iedere temperatuur. Niet duur.' Een overleden tante hoeft er niet met de haren te worden bijgesleept. De opsteller van de tekst mag ermee doen wat hij wil, de (hier: begrafenis)ondernemer probeert hem slechts voor uitglijders te behoeden.
Als tante haar kortstondige ziekbed beperkt wil zien tot een kort ziekbed, zou ik denken: het zij zo; zand erover. Als een querulustige taalkundige zich over haar rug met het begrafeniswezen inlaat, denk ik: zou mijn tante het me in dank afnemen als ik haar zo de laatste eer bewijs ? Want zelfs als het een grote sprong voorwaarts is voor de taalwetenschap, dan blijft het een stap terug in nuancering.
Wat de uitsmijter 'En weer heb ik hopelijk wat overlijdensberichten eenvoudiger gemaakt' betreft: de boudheid dezer bewering wordt slechts overtroffen door het gemis harer argumentatie’. En ook die heb ik noch van mijzelf noch van een vrouwelijk familielid.
Mijn tante heeft zaterdag urenlang gevochten tegen de ondernemer die haar ervoor wilde 'behoeden' dat wij ons in het overlijdensbericht voor onze oom zo uitdrukken zoals wij dat willen, en steeds maar versies bleef sturen met dat 'kortstondige'.