Het intrigerendst zijn de misplaatste taalergernissen, de boosheid die geen duidelijke grond heeft, de mensen die op Meldpunt taal zaken schrijven als:

Als je aan een universiteit studeert moet je in het eerste studiejaar 45 van de te behalen 60 studiepunten halen. Aan het eind van het jaar volgt een weging. Voldoe je niet aan de eisen, dan mag je niet verder studeren. (…) Waar het om gaat is de naam van dit fenomeen: Bindend Studieadvies. Heeft u ooit zo iets geks gehoord? Hoofdkenmerk van elk advies is toch juist dat het vrijblijvend is: je kunt in een advies meegaan of het in de wind slaan. Maar hier niet, dus hebben ze het malle ‘bindend’ eraan toegevoegd, aldus een heel lelijke, eufemistische contradictio in terminis creërend. En dat allemaal op academisch niveau! Het zou natuurlijk gewoon ‘Studie-eis’ moeten heten, want dat is wat het is. Maar kennelijk mogen eisen niet gesteld en is verbloemend praten de norm. (09-05-2014; 11:08)

De crux zit in het ‘hoofdkenmerk’ dat ‘elk advies’ volgens deze melder heeft: vrijblijvendheid. Hoe komt die melder daarbij?
Basisbeginselen

Wanneer we enkele woordenboeken naslaan (WNT, Van Dale) vinden we niets wat duidt op vrijblijvendheid. ‘Het mondeling of schriftelijk geuite gevoelen of oordeel, t.w. van een lichaam of persoon, ambtshalve of als deskundige geraadpleegd, over eene zaak die in behandeling is’, meldt het WNT bijvoorbeeld als eerste betekenis, en in het supplement wordt nog gemeld dat het woord ook gebruikt kan worden als ‘voorschrift’. Dat is dus niet bepaald vrijblijvend, en in die zin is ‘bindend advies’ dus eerder een pleonasme dan een contradictio in terminis. We vinden de term ‘bindend advies’ dan ook al zeker sinds 1885 in het Nederlandse krantenarchief.

Hoe komt die melder dan toch zo stellig? Ik denk dat zich hier wreekt dat hij (of zij, maar ik doe nu even alsof de melder een hij is) nooit is toegekomen aan de studiepunten waarin hem de basisbeginselen van de pragmatiek werden uitgelegd.

Geladen pistool

In de praktijk is een advies natuurlijk vaak vrijblijvend. Wanneer ik jullie het advies geef om niet zonder jas naar buiten te gaan, hoef je je daardoor niet verplicht te voelen. Maar dat komt niet doordat advies betekent dat je je niks van mij hoeft aan te trekken, maar alleen doordat jullie weten dat ik anders het woord bevel (of eis) zou gebruiken. Een bevel is ook een advies, maar dan een sterker advies, en er is een onuitgesproken afspraak tussen taalgebruikers dat we het sterkst mogelijke woord gebruiken.

Vandaar dat advies in de praktijk doorgaans betekent ‘geen bevel’. Als ik de context een beetje verander (ik ga naast je staan met een geladen pistool in mijn hand, en herhaal mijn woorden op dreigende toon), dan betekent advies ineens iets heel anders.

Situatie

Het is zoals met waarderen en verliefd zijn. Wanneer ik zeg dat ik Jopie waardeer, geef ik daarmee te kennen dat ik niet verliefd op haar ben – anders zou ik dat immers wel zeggen. Maar dat impliceert nog niet dat waarderen betekent: niet verliefd zijn, en dat het fout zou zijn en ‘verbloemend praten’ wanneer ik ooit zeg dat ik iemand waardeer op wie ik toevallig verliefd ben. En al helemaal niet dat ik niet zou mogen zeggen dat ik iemand in mijn verliefdheid waardeer.

Wie een advies geeft, geeft zijn mening. Je kunt daar als luisteraar wat mee doen, of niet, je kunt je zelfs verplicht voelen er iets mee te doen, of niet. Dat alles zit niet in de betekenis van het woord advies, maar alleen in de situatie waarin ik het gebruik. Je kunt de betekenis ook in woorden duidelijk maken, bijvoorbeeld door het woord bindend te gebruiken.

Zoals alle woorden haalt advies zijn betekenis niet alleen uit het woordenboek, maar voor een deel ook uit de situatie waarin het wordt gebruikt. Dat is niet verbloemend praten, dat is gewoon taal.