Gisterenavond was een gedenkwaardige avond, want Roman kon die dag voor het eerst de /r/ zeggen. Net op de dag dat ik op bezoek was bij zijn ouders: ik viel met mijn neus in de boter. Hij deed het graag en trots heel vaak voor: zijn eigen naam met een krachtige, rollende /r/, een heel fraaie /r/, mooier dan ik hem maak, eerlijk is eerlijk.
Voor veel kinderen hoort de /r/ tot de laatste klanken die ze leren. Ik meen dat ik weleens een onderzoek gelezen heb waaruit blijkt dat kinderen wiens eigen naam met een R begint gemiddeld wat sneller zijn, maar dat onderzoek kan ik nu even niet vinden op het internet.
Maar ook kinderen met een R leren de bijbehorende klank niet als eerste. Hij is nu eenmaal lastig, een eenling onder de klanken.
Hij is de enige klank die je maakt door ergens iets te laten trillen: sommige klanken zijn kort en eenmalig (de /p/). Andere kun je lang en gelijkmatig aanhouden (de /m/), maar voor de /r/ moet je de beheersing hebben om iets een tijdlang te laten trillen. Niemand kan je precies voordoen hoe dat moet (je kunt niet in de mond van je moeder kijken), niemand kan je zelfs vertellen waarom een /r/ een andere klank is dan de /l/, en toch vinden alle kinderen ineens hun pad.
Gelukkig hoort Roman daar sinds gisteren ook bij. Wanneer jullie hem tegenkomen, zal hij het jullie ook wel voordoen. Als hij dat doet, moet je even opletten op hoe hij voetballers zegt: ook met een perfecte /r/, maar de /l/ in het midden spreekt hij als een [w]: voetbawwers. Ik vermoed dat meer kinderen dat doen: de generatie van zijn ouders zegt als voetbaw, maar nog wel voetballers, Roman en zijn leeftijdgenoten drijven het nog wat verder door.
Maar gisteren vierden we eens niet dat de taal verandert. Gisteren vierden we dat ze doorgegeven wordt. Aan Rrroman.
En sommige mensen leren het nooit. Ik heb zelf 2 jaar lang spraakles gehad alleen maar om de tong-r te leren zeggen, en het heeft geen spat geholpen, ik heb nog steeds een huig-r.
Bij mijn oudste dochter was het juist andersom: die had al met anderhalf jaar een prachtige r maar ze gebruikte die ook als l, bijvoorbeeld als we "sra" aten. Toen een nieuwe hulp haar tijgersloffen onder de kapstok zette zei ze met een ernstig gezicht "Dat zijn reeuwen!"
En zo had mijn vroegere professor Frans de Nederlandse R in zijn Frans, geen gehoor, vond ik.
Mijn dochter van 2,5 kan de r ook niet.Voor een klinker spreekt ze hem uit als l (stlaat, ladio), in andere posities valt hij weg (paa[r]d, lekke[r]). Gek genoeg hebben meerdere mensen opgemerkt dat ze hem aan het eind van een woord wél kan. Kennelijk valt het weglaten niet zo op.
De Engelse r (echt tweetalig is ze niet, maar ze krijgt van haar Engelstalige oma wel wat mee) kan ze ook niet, die wordt voor klinkers een bilabiale w (en valt in andere posities weg, maar dat is niet zo gek in het Engels): swie (three), gwul (girl).
Ze lijkt geen verband te zien tussen de Nederlandse en de Engelse r. Als je een Engels woord met een Nederlandse r uitspreekt begrijpt ze het niet goed meer en omgekeerd.