Esther Op de Beek haalt de tweet ook aan in haar artikel in de onlangs verschenen en door haarzelf samen met Jos Muijres geredigeerde bundel Op de hielen, over recente Nederlandse literatuur. Gelukkig heeft Op de Beek behalve de tweet óók het boek van Petry gelezen. In een goedgeschreven betoog laat zij zien dat Vullings ongelijk had. Ja, De maagd Marino is gebaseerd op een spectaculair en gruwelijk gegeven – het waargebeurde verhaal van twee mannen die met elkaar overeenkomen dat de een de ander vermoordt en opeet. Maar je moet je kennelijk door die horror heen-eten om een goed boek te vinden. Het mocht dus best een prijs. En het is misschien niet de grootste bestseller ooit geworden, maar doodgeslagen is het niet.

Het is het patroon van vrijwel alle artikelen in Op de hielen:
de schrijver haalt een boek van de afgelopen vijftien jaar tevoorschijn, bespreekt kort de reacties die het boek opwekte bij recensenten in (vooral) de kranten en laat dan zien hoe die reacties gebaseerd waren op – te – oppervlakkig lezen, en hoe iemand die zich wat meer tijd en aandacht gunt veel meer in zo’n boek kan lezen.

Publiek domein

Op de hielen is een jubileumbundel. Het verschijnt naar aanleiding van het tienjarig bestaan van een cursus in Nijmegen waarin letterkundigen met een groep geïnteresseerden over relatief recente boeken spreken – een leesclub op het allerhoogste niveau die het een mens doet betreuren dat hij in de Randstad woont. (Ja, daar hoort.)

Veel discussie over literatuur in het publieke domein moet voldoen aan de wetten van de journalistiek: het moet over nieuws gaan. Wanneer een boek verschijnt, moet het onmiddellijk gerecenseerd worden en moet de auteur onmiddellijk worden geïnterviewd. Een paar maanden later is zo’n boek – zelfs als het heel succesvol is en niet ‘doodslaat’ in de boekhandel – alweer verdwenen. Hooguit duikt het vele jaren later nog eens op in een geleerd wetenschappelijk artikel, dat nauwelijks tot het publieke domein behoort.

Puur vermaak

Zelfs websites over literatuur, waar mensen toch kunnen doen wat ze willen, volgen om de een of andere reden dit stramien. De literatuur is een eindeloze stroom rampen en successen waar nooit meer op wordt teruggekeken. Op de hielen en de reeks waar het op gebaseerd is vult daarom een gapend gat, en kennelijk met succes (althans, laten we hopen dat het boek niet ‘doodslaat’ in de boekhandel, want dat schijnt heel erg te zijn): dat van het voortzetten van de discussie.

Veel artikelen in het boek gaan over meesterwerken die ten onrechte genegeerd zijn, maar de techniek werkt misschien wel het best bij boeken die verkeerd begrepen zijn. Zoals in de bijdrage van Marieke Winkler, die een meesterlijke interpretatie weet te geven van het allerwege als puur vermaak weggezette VSV en de plaats van dat boek in het oeuvre van Leon de Winter.

Het lijkt mij wat valorisatie moet zijn: nog niet eens zozeer bijdragen aan een publieke discussie over waardevolle onderwerpen, maar die discussie een paar stappen verder helpen.