Verwarwoordenboek Vervolg (100)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
instinctief / intuïtief
De woorden verschillen in betekenis.
instinctief automatisch, volgens aangeboren patroon reagerend op een situatie; werktuigelijk
- Instinctief trok zij haar voet naar achteren, toen de kist van tafel viel.
- Instinctief stak hij een hand op, toen hij de anderen zag zwaaien.
intuïtief onberedeneerd direct aanvoelend of wetend, volgens ingeving
- Intuïtief wist hij dat dit de juiste beslissing was.
De woorden worden wel verward omdat het bij beide gaat om iets dat niet gebaseerd is op overwegingen of redeneringen. Maar instinct heeft te maken met handelingen en gedrag, en intuïtie met ingevingen en overtuigingen. Intuïtie is meer een ‘onderbuikgevoel’ of een zesde zintuig.
Iedereen beschikt over aangeboren handelingspatronen, over instinct, net zoals de dieren. Maar heeft iedereen ook intuïtie? Nee, waarschijnlijk niet, ten minste niet in dezelfde mate. Dat roept de vraag op of intuïtie getraind kan worden. Maar daar zijn de deskundigen het niet over eens.
Beste Jan Renkema,
Deze week bezocht ik de tentoonstelling van de tekeningen van Leonardo da Vinci in het Teylers Museum in Haarlem. Een schitterende tentoonstelling.
Mij viel het volgende op in de Nederlandstalige bijschriften/ titels bij de tentoongestelde werken: waar in de Engelse vertaling consequent het woord “grotesque” werd gebruikt, werd dit woord in de Nederlandse vertaling consequent vertaald met het woord “bizar”. Bijvoorbeeld: Vier bizarre hoofden, waaronder een karikatuur van Dante.
Het woord bizar is in het Nederlands aan een bizarre opmars bezig, maar zou het woord grotesk als vertaling niet meer voor de hand liggend zijn? Met andere woorden: de woorden grotesk en bizar zijn blijkbaar verwarrend, en lenen zich misschien voor enige uitleg van uw kant in het kader van uw Verwarwoordenboek?
Met vriendelijke groet,
Gerard van der Bijl
Dank voor suggestie. Het verwarpaar absurd-bizar had ik al behandeld. Zie https://neerlandistiek.nl/2016/10/verwarwoordenboek-vervolg-1/
Ik zal dit item aanvullen met ‘grotesk’. O ja, ik hoorde iemand als grapje zeggen: ‘een absurd goed jaar toegewenst’. Bij dezen dan ook voor u.