Verwarwoordenboek Vervolg (132)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
nadrukkelijk / uitdrukkelijk
De woorden worden door elkaar gebruikt, maar er is wel een klein verschil.
nadrukkelijk met nadruk, met aandrang, heel duidelijk
Een dominant persoon is nadrukkelijk aanwezig.
uitdrukkelijk expliciet, heel duidelijk, stellig, met klem
Ik heb niet gezwegen, ik heb juist uitdrukkelijk stelling genomen.
De woorden kunnen door elkaar worden gebruikt, omdat de betekenisaspecten ‘met aandrang’ en ‘met klem’ niet verschillen of omdat de betekenis ‘heel duidelijk’ wordt bedoeld. Wel is er dan soms nog verschil in sterkte. Uitdrukkelijk is vaak krachtiger dan nadrukkelijk. Maar taalliefhebbers proeven nog een ander verschil. Vergelijk:
Ik heb hem nadrukkelijk negatief geadviseerd.
Ik heb hem uitdrukkelijk negatief geadviseerd.
Met nadrukkelijk heeft het advies extra kracht, bijvoorbeeld met een versterkend woord: Je moet het echt niet doen. Bij uitdrukkelijk is er ook echt een advies gegeven, en is er niet zoiets gezegd als: Zou je dat nou wel doen? Dit verschil komt overeen met de betekenis van de voorzetsels in nádrukkelijk (met nadruk) en úítdrukkelijk (in woorden uitgedrukt).
Ik voel het toch anders.Als je ie and uitdrukkelijk iets verbiedt, heeft het iets categorisch; dit of dat mag absoluut niet. het zal bestraft worden…
Als iemand nadrukkelijk iets verbiedt zeg je e.e.a. met zoveel nadruk., maar het mist dat categorische, dat strenge
Dat hangt natuurlijk wel van je intentie af, maar in oorsprong zou de betekenis van uitdrukkelijk moeten zijn DAT je iets doet en van nadrukkelijk HOE je iets doet. Die twee cirkels lijken me niet helemaal concentrisch, al denk ik dat die van nadrukkelijk veelal de buitenste moet zijn: de hevigheid waarmee je iets beweert valt vaak samen met de woorden zelf die je gebruikt. Verbod is wel een mooi voorbeeld daarvan.
Ik voel bij uitdrukkelijk ook meer kracht dan bij nadrukkelijk: Ik heb hem uitdrukkelijk verboden om in zee te gaan zwemmen.
En uitdrukkelijk kent ook nog de betekenis van expliciet, waar geen misverstand over mogelijk is: Dat staat er uitdrukkelijk.