Door Willem Kuiper
Bron: UB Göttingen, 8 Fab. Rom. VI 1223
Vanochtend begon de dag goed met een e-mail uit Göttingen, verzonden door dr. Christian Fieseler, onder wiens zorg en verantwoording de digitalisering aldaar plaatsvindt: Mijn verzoek om enkele oude Nederlandse drukken te digitaliseren was ingewilligd.
Veel van onze oude drukken liggen verspreid over Europa en dateren vaak uit de tweede helft van de zestiende eeuw of zijn soms nog jonger. Tegen de tijd dat die eindelijk aan de beurt zijn om door de digitale camera vereeuwigd te worden, als dat in chronologische volgorde gebeurt, schrijf ik allang voor www.de_hemel.org
Dus toen er via Jan van Parijs en Rijckaert zonder Vreese contact gelegd was, ben ik zo vrijmoedig geweest om nog een paar verzoeknummers in te dienen. En zie hier het resultaat:
– Vijftich Lustige historien oft Nieuwicheden Joannis Boccatij, Van nieus overgheset in onse Nederduytsche sprake door Dirick Coornhert, secretaris der stede van Haerlem. Pieter de Kater, Amsterdam 1612 [UB Göttingen, 8 Fab. Rom. I 6460:1]
– De tweede 50 Lustige historien ofte Nieuwicheden Johannis Boccatii. Nu nieuwelijcks vertaelt in onse Nederduytsche sprake […]. Cornelis vander Plasse, Amsterdam 1613. [UB Göttingen, 8 Fab. Rom. I, 6460:2]
– Een schoone ende wonderlijcke historie, diemen voor warachtich houdt, ende autentijck, sprekende van eender vrouwen gheheeten Melusine […]. Hieronymus Verdussen, Antwerpen 1602. [UB Göttingen, 8 Fab. Rom. III, 2011]
– Van Ulenspieghels leven. Jan van Ghelen de Jonge, Antwerpen 1580. [UB Göttingen, 8 Fab. Rom. VI 1223]
– Die conste ende maniere om broot ende vleesch, visch, wyn, gebraet, spijs, dranc ende den vryen kost te kryghen sonder ghelt. Weduwe Jan van Ghelen, Rotterdam 1610. [UB Göttingen, 8 Fab. Rom. X, 32]
Voor meer gedigitaliseerde drukken en handschriften raadplege men op Wikisource: Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken
Waar gaat dat “Die conste etc.” over?
De volledige titel, die ook in het artikel staat is, ‘Die conste Ende maniere om Broot ende Vleesch, Visch, Wyn, Gebraet, Spijs, Dranc, ende den Vryen kost te kryghen sonder Ghelt’. Dat lijkt me al genoeg om te bedenken waar het over gaat. Even snel googelen leverde gelijk een heldere toelichting op.
https://www.dbnl.org/tekst/_tij003196501_01/_tij003196501_01_0005.php
Het zijn inderdaad verhaaltjes over klaplopers.
Het is een humoristisch maar tevens sarcastisch maatschappijkritisch ‘pamflet’ dat afgeeft op mensen die niet in staat zijn te voldoen aan de 3 Geboden: 1) Ieder voor zich en God voor ons allen; 2) Wie niet werkt zal niet eten; 3) Armoede is een keuze.
Het is niet zo’n dik boekje. Zal er een feuilleton van maken.
Hulp hierbij is altijd welkom.
Prologhe.
Komt hier ter scholen, ghy jonge gesellen
ende ghy gildekens, van alle nacien naect,
die niet geerne en wercken, hoort mijn vertellen!
Ende ghy die liever tot allen spacien gaet,
in wyn oft bier houdt uwer recreacien,
ende u sweet niet en meucht ruycken
maer zijt int arbeyden traech, sonder fallacien laet,
komt al hier, men sal wat vreemts ontpluycken,
met vollen kruycken!
Komt hier, ghy die ooc gheerne goet cier maect
en[de] hebt luttel in u borse ghereet
ende prijst die maeltijden daermen goet vier maect,
en[de] niet en gheeft, dats voor u tbeste bescheet!
Komt hoort dit boecxken, int lesen breet,
ende onthoudt datter in gheschreven staet!
Int eynde en salt u ooc niet wesen leet,
u allen, die van ghelde zijt ghebleven naect,
maer als een verheven graet.
Dit boecxken sal u leeren practiseren,
den kommer stoppen, den hongher verjaghen.
Den gilden leert dit ooc finansieren,
den vryen kost te ghekryghen met vlaghen,
daer toe broot ende wyn na zijn behaghen.
Dus komt en[de] leert, wilt alle stil zijn!
Ghy sult alle beliefte hebben sonder vraghen.
Al u begheerte sal tot uwen wil zijn
ende sonder gheschil zijn.
Vaert wel!
In de link die ik gaf van de dbnl (heb het artikel vluchtig gelezen) staat dat de volledige titel is:
Die conste ‖ Ende maniere om Broot ende ‖ Vleesch / Visch / Wyn / Gebraet / Spijs / Dranc ‖ ende den Vryen kost te kryghen sonder Ghelt. Ende is seer ‖ profytelijc voor alle Gildekens / Mannen oft Vrouwen ‖ die redelijc ghekleet / ende gheen ghelt en hebben. ‖ Ooc ist goet voor Weerden en Weerdin- ‖ nen / dat sy hem wachten moghen ‖ voor sulcken bedroch.
Dat is wel heel lang.
Een felicitatie waard!
Beste Willem, gefeliciteerd met deze acties!