Voornamendrift 74

Door Gerrit Bloothooft

Als de Sociale Verzekeringsbank beweert dat er veel voornamen zowel aan jongens als meisjes worden gegeven, kun je het daar niet mee eens zijn maar zou je dat ook willen onderbouwen. Je wilt een maat van genderneutraliteit die 1 is als alle voornamen aan evenveel jongens als meisjes worden gegeven, en die 0 is als elke naam of alleen aan jongens of alleen aan meisjes wordt gegeven. Dat is te doen.

Je telt eerst het aantal voorkomens van een naam bij het geslacht waarbij die het minst voorkomt. In 2020 werd Quinn aan 217 jongens en 41 meisjes gegeven. We nemen 41 mee. Voor Saar waren dat 474 meisjes en 0 jongens, en we nemen 0 mee. Dat aantal tellen we voor alle voornamen op, en delen door de helft van het totaal aantal geboren kinderen (het gemiddelde van het aantal kinderen per geslacht). Het resulterend getal varieert dan tussen 1 (genderneutraal) en 0 (genderspecifiek). Het resultaat staat hierboven per jaar voor de periode 1880-2020.

Tot 1970 was de voornaamgeving vrijwel helemaal genderspecifiek. Namen zoals Marie en Willy werden ook wel aan jongens gegeven, maar dat was vrij zeldzaam. Mogelijk dat de vrij strenge naamwet dat tot die tijd ook wat lastiger maakte. Na 1970, met een nieuwe, liberale naamwet, gebeurde het vaker dat namen aan beide geslachten werden gegeven, maar over het algemeen blijft de naamgeving tot op heden zeer genderspecifiek. Geen enkele reden om dat te ontkennen of te negeren.

Je kunt de ontwikkeling van de mate van genderneutraliteit ook per naam bekijken. Voor Marie, Willy, Anne, Robin en Sam staat die hieronder.

We zien dat Marie en Willy al in de eerste helft van de vorige eeuw weliswaar het meest aan meisjes werden gegeven maar ook aan flink wat jongens. Anne is een geval apart. Daar is sprake van twee ontwikkelingen. Oorspronkelijk komt de Friese jongensnaam (spreek uit Oane) veel vaker voor dan de (Franse) meisjesnaam Anne. Maar de meisjesnaam wint in de loop van de vorige eeuw flink terrein terwijl het met Anne als traditionele jongensnaam (met andere Friese namen) bergafwaarts gaat, mogelijk ook onder invloed van de populariteit van de meisjesnaam. Rond 1960 krijgen evenveel jongens als meisjes de naam en is die genderneutraal. Maar de populariteit van Anne als meisjesnaam zet enorm door en inmiddels zijn de rollen helemaal omgedraaid. Robin werd in de jaren 80 geïntroduceerd als jongensnaam, maar is nu genderneutraal. Bij Sam fluctueert de mate van genderneutraliteit flink met rond 2005 relatief de meeste meisjes die de naam kregen.

Alhoewel genderneutraliteit en populariteit los van elkaar staan, is het ongeveer wel zo dat Marie, Willy, Anne, Robin de namen zijn die achtereenvolgens in de loop der jaren die bij het minst voorkomende geslacht het hoogst scoren. Het zijn de ikonen van de genderneutraliteit.

Genderneutraliteit bestaat bij sommige namen (en de mate ervan reikt tot 1), maar voor de totale naamgeving (met een maximum van 0,04) geldt dat zeker niet. Het is nog steeds een randverschijnsel.

• Eerder bepaalden we de mate van genderspecificiteit door per geslacht het percentage naamdragers te berekenen van namen waarvoor minstens 10% aan het andere geslacht werd gegeven (met een minimum van 20 naamgevingen in totaal). Dat is nodeloos ingewikkeld en leidt tot enige overschatting.
• Ook al stelt de Sociale Verzekeringsbank voornaamgegevens beperkt beschikbaar voor het publiek, we krijgen die voor onderzoek wel volledig van hen. Waarvoor dank.