Door Henk Wolf
Blijkbaar houden we er niet zo van om heel vaak ik te zeggen. Hoe is anders te verklaren dat veel Nederlandstaligen af en toe naar zichzelf verwijzen als ondergetekende – en dan bedoel ik niet in een formele brief, maar bijvoorbeeld in een praatje over de haag. Deze jongen kan ook, net als mijn persoontje.
Talen hebben zo hun eigen alternatieven voor ik. Het Engelse Yours Truly is net als ondergetekende geleend uit het register van de formele correspondentie. In het Duits is meine Wenigkeit een zelfrelativering die door de omslachtigheid ervan in vergelijking met ik natuurlijk meteen een ironisch karakter krijgt. Het Friese ik-sei-de-gek heeft een vergelijkbare ironiserende werking.
Ik zou wel willen weten of er meer van dit soort ik-vervangers zijn, in het Nederlands en in andere talen. Wie weet er onderzoek naar gedaan is? En wie kan er zelf van zulke woorden of frasen aanleveren?
‘Bibi’ is in Vlaanderen gemarkeerd maar wordt door de meeste Vlamingen wel begrepen denk ik (ook o.i.v. televisievlaams). Voorbeeld: ‘Bibi kan het weer gaan oplossen, zeker’. Wordt meestal gebruikt wanneer bibi/ik zich benadeeld voelt.
Zo’n 40 jaar terug werd wel “men” gebruikt. Ik herinner me nog een uitspraak: men is zwanger.
Zelf zeg ik wel: Van Bakel heeft daar geen zin in. Of: Dan mag Van Bakel de klus klaren.
En dan is er natuurlijk nog het ‘papa’ en ‘mama’ dat ouders gebruiken wanneer ze tegen hun kind praten (ook ik maak me daaraan schuldig).
Vanochtend las ik dit in de EL Pais of was het de La Vanguardia? Ik heb een snelle vertaling uit het Spaans gemaakt: Mijn leven heeft de uitdrukking van de schreeuw op de brug, – naar het schilderijen van Evard Munch, gekregen. Er wacht mij aan de overkant niet veel goeds. Onalledaags maar…, de laatste dagen heb ik horrorbeelden in mijn kop: You ‘d have to learn how to suction and troubleshoot the vent… . Vacuum cleaner hoor ik, mijzelf en mijn brein zeggen. En Bless you with suck Grace, flits door mijn hoofd.
Ik, is een hulpmiddel om het ondoorgrondelijke van het brein te kunnen doorgronden? Toch is die ‘ik’ is in het brein niet te vinden. Tot nu toe. U onderzoek zou dit thema moeten hebben. Het is een groot en belangrijk thema.
De schrijver zit in een verkeerd lichaam? Misschien.
Een ‘ik’ vervanger zou kunnen zijn: zhij. Zowel vrouwelijke als mannelijke ik.
Zhij Groet
Ik denk dat je iets als deze publicatie zoekt, van Collins & Postal.
Ja, daar kan ik wat mee. Dank je!