• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst
Neerlandistiek. Online tijdschrift voor taal- en letterkunde

Neerlandistiek

Online tijdschrift voor taal- en letterkundig onderzoek

  • Over Neerlandistiek
  • Contact
  • Homepage
  • Categorie
    • Neerlandistiek voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal

Etymologica: de klanknabootsingen haaibaai, hoempa en hum

1 november 2021 door Arend Quak 1 Reactie

Friedrich Müller, Straatmuzikanten (1774). Rijksmuseum

Het aantal klanknabootsingen in het Nederlands is beperkt – er zijn dus slechts weinig woorden gevormd op grond van de klank die het genoemde produceert. Koekoek is ongetwijfeld het bekendste voorbeeld hiervan. Maar er zijn meer potientiële klanknabootsingen die minder bekend of herkenbaar zijn. Hieronder drie voorbeelden daarvan.

haaibaai zelfstandig naamwoord ‘vinnige vrouw’.

Nieuwnederlands heibei, haaibaai ‘helleveeg, feeks’: (De vrouwen) van Lacedaemonien, de welcke voor stercke hay-bayen gehouden werden. [1642; WNT], t’ Is al ketelachtigh te stubbelen met die Heybeyen. [1644; WNT], ’t Is geen haaibaai (geen ruw vrouwspersoon, geen ”schreeuw­ster”) [1900; WNT]. Al in 1285 komt het woord voor in de toenaam weitkijn heybey, die wordt genoemd in een Gentse rekening van inkomsten (VMNW).

Het woord is waarschijnlijk afgeleid van het zwakke werkwoord heibeien, haaibaaien ‘overmatige drukte of getier maken, te keer gaan’ en ‘roezemoezen, kijven, schelden’: Als ik je daar een wel­gekleede Vrouw … als een regte helleveeg zie heibeijen[1785; WNT]. Waarschijnlijk gaat het om een reduplicerende vorm met klanknabootsing.

hoempa zelfstandig naamwoord (verouderd) ‘straatmuzikant’.

Nieuwnederlands hoempa ‘straatmuzikant; muziek van straatmuzikant’: Het waren waarlijk geen hoem­pa’s, zooals ons de muziek in de novelle get[iteld] “De Overste” van A. A. Beekman op zoo’n alleraardigste wijze geschetst werd [1889; Zutphensche Courant], … huurde hij een stuk of wat musici, in het genre dat men wel eens oneerbiedig “hoempa’s” noemt [1896; Het Volksdagblad], De hoempa’s zorgden voor de nodige vrolijkheid. [1976; WNT].

Waarschijnlijk gaat het om een klanknabootsend woord.

hum tussenwerpsel als uiting van aarzeling.

Nieuwnederlands hum ‘uiting van aarzeling, terughoudendheid, bedenking, lichte of voorgewende onte­vredenheid, verwondering enz.’: Hum, hum, grommelde Oom, dan zou enz.[1785; WNT], Neel antwoordde met eenen drogen “hum, hum”, die wel geen neen beduidde, maar ook voor geen ja kon doorgaan. [1874; WNT].

Dit tussenwerpsel wordt vaak gezien als bijvorm van het persoonlijke voornaamwoord hem, maar het is eerder een klanknabootsing van het schrapen van de keel.

Delen:

  • Afdrukken (Opent in een nieuw venster) Print
  • Email a link to a friend (Opent in een nieuw venster) E-mail
  • Share on Facebook (Opent in een nieuw venster) Facebook
  • Share on WhatsApp (Opent in een nieuw venster) WhatsApp
  • Share on Telegram (Opent in een nieuw venster) Telegram
  • Share on LinkedIn (Opent in een nieuw venster) LinkedIn

Vind ik leuk:

Vind-ik-leuk Aan het laden...

Gerelateerd

Categorie: Artikel, Uitgelicht Tags: Etymologica, etymologie

Lees Interacties

Reacties

  1. Wouter van der Land zegt

    2 november 2021 om 08:51

    Dank voor dit leuke stuk.

    “Koekoek is ongetwijfeld het bekendste voorbeeld hiervan.”

    Ik denk niet dat ‘koekoek’ de bekendste is. ‘Waf’ en ’tikken’ komen denk ik in elk geval vaker voor.

    Beantwoorden

Laat een reactie achterReactie annuleren

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Primaire Sidebar

Gedicht van de dag

Raakgodin – Maria Marnas

zullen de vragen
met de kracht van w
raakgodinnen een kleurverloop
doen opvlammen in onze woede

➔ Lees meer

Bekijk alle gedichten

  • Facebook
  • YouTube

Chris van Geel

FEBR. ’55

Reeds weken ligt de sneeuw met opgetrokken lippen
te krimpen in de wind, te drogen aan zijn dorst. [lees meer]

Bron: Spinroc en andere verzen, 1958

➔ Bekijk hier alle citaten

Agenda

7 maart 2026: Themadag Standaardnederlands

7 maart 2026: Themadag Standaardnederlands

1 februari 2026

➔ Lees meer
11 maart 2026: ‘Tussen oorlog en cultuur. Ede, 1600-1800’ 

11 maart 2026: ‘Tussen oorlog en cultuur. Ede, 1600-1800’ 

31 januari 2026

➔ Lees meer
23 febrewaris 2026: Nordfriesland in Kiel III: Wissenschaftliche Perspektiven auf eine vielfältige Region

23 febrewaris 2026: Nordfriesland in Kiel III: Wissenschaftliche Perspektiven auf eine vielfältige Region

31 januari 2026

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle agendapunten

Neerlandici vandaag

geboortedag
1968 Agata Kowalska-Szubert
sterfdag
1937 Jozef Vercoullie
1955 Gerlach Royen
➔ Neerlandicikalender

Media

Live in de Lochal met Nicoline van der Sijs

Live in de Lochal met Nicoline van der Sijs

4 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Feitenvrij: wat is de macht van de pen?

Feitenvrij: wat is de macht van de pen?

2 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Waar komen spreekwoorden vandaan?

Waar komen spreekwoorden vandaan?

1 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle video’s en podcasts

Footer

Elektronisch tijdschrift voor de Nederlandse taal en cultuur sinds 1992.

ISSN 0929-6514
Bijdragen zijn welkom op
redactie@neerlandistiek.nl
  • Homepage
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Over Neerlandistiek
  • De archieven
  • Contact
  • Facebook
  • YouTube

Inschrijven voor de Dagpost

Controleer je inbox of spammap om je abonnement te bevestigen.

Copyright © 2026 · Magazine Pro on Genesis Framework · WordPress · Log in

  • Homepage
  • Categorie
    • Voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal Neerlandistiek
  • Over Neerlandistiek
  • Contact
 

Reacties laden....
 

    %d