• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst
Neerlandistiek. Online tijdschrift voor taal- en letterkunde

Neerlandistiek

Online tijdschrift voor taal- en letterkundig onderzoek

  • Over Neerlandistiek
  • Contact
  • Homepage
  • Categorie
    • Neerlandistiek voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal

Etymologica: de klanknabootsingen haaibaai, hoempa en hum

1 november 2021 door Arend Quak 1 Reactie

Friedrich Müller, Straatmuzikanten (1774). Rijksmuseum

Het aantal klanknabootsingen in het Nederlands is beperkt – er zijn dus slechts weinig woorden gevormd op grond van de klank die het genoemde produceert. Koekoek is ongetwijfeld het bekendste voorbeeld hiervan. Maar er zijn meer potientiële klanknabootsingen die minder bekend of herkenbaar zijn. Hieronder drie voorbeelden daarvan.

haaibaai zelfstandig naamwoord ‘vinnige vrouw’.

Nieuwnederlands heibei, haaibaai ‘helleveeg, feeks’: (De vrouwen) van Lacedaemonien, de welcke voor stercke hay-bayen gehouden werden. [1642; WNT], t’ Is al ketelachtigh te stubbelen met die Heybeyen. [1644; WNT], ’t Is geen haaibaai (geen ruw vrouwspersoon, geen ”schreeuw­ster”) [1900; WNT]. Al in 1285 komt het woord voor in de toenaam weitkijn heybey, die wordt genoemd in een Gentse rekening van inkomsten (VMNW).

Het woord is waarschijnlijk afgeleid van het zwakke werkwoord heibeien, haaibaaien ‘overmatige drukte of getier maken, te keer gaan’ en ‘roezemoezen, kijven, schelden’: Als ik je daar een wel­gekleede Vrouw … als een regte helleveeg zie heibeijen[1785; WNT]. Waarschijnlijk gaat het om een reduplicerende vorm met klanknabootsing.

hoempa zelfstandig naamwoord (verouderd) ‘straatmuzikant’.

Nieuwnederlands hoempa ‘straatmuzikant; muziek van straatmuzikant’: Het waren waarlijk geen hoem­pa’s, zooals ons de muziek in de novelle get[iteld] “De Overste” van A. A. Beekman op zoo’n alleraardigste wijze geschetst werd [1889; Zutphensche Courant], … huurde hij een stuk of wat musici, in het genre dat men wel eens oneerbiedig “hoempa’s” noemt [1896; Het Volksdagblad], De hoempa’s zorgden voor de nodige vrolijkheid. [1976; WNT].

Waarschijnlijk gaat het om een klanknabootsend woord.

hum tussenwerpsel als uiting van aarzeling.

Nieuwnederlands hum ‘uiting van aarzeling, terughoudendheid, bedenking, lichte of voorgewende onte­vredenheid, verwondering enz.’: Hum, hum, grommelde Oom, dan zou enz.[1785; WNT], Neel antwoordde met eenen drogen “hum, hum”, die wel geen neen beduidde, maar ook voor geen ja kon doorgaan. [1874; WNT].

Dit tussenwerpsel wordt vaak gezien als bijvorm van het persoonlijke voornaamwoord hem, maar het is eerder een klanknabootsing van het schrapen van de keel.

Delen:

  • Afdrukken (Opent in een nieuw venster) Print
  • E-mail een link naar een vriend (Opent in een nieuw venster) E-mail
  • Share op Facebook (Opent in een nieuw venster) Facebook
  • Delen op WhatsApp (Opent in een nieuw venster) WhatsApp
  • Delen op Telegram (Opent in een nieuw venster) Telegram
  • Delen op LinkedIn (Opent in een nieuw venster) LinkedIn

Vind ik leuk:

Vind-ik-leuk Aan het laden...

Gerelateerd

Categorie: Artikel, Uitgelicht Tags: Etymologica, etymologie

Lees Interacties

Reacties

  1. Wouter van der Land zegt

    2 november 2021 om 08:51

    Dank voor dit leuke stuk.

    “Koekoek is ongetwijfeld het bekendste voorbeeld hiervan.”

    Ik denk niet dat ‘koekoek’ de bekendste is. ‘Waf’ en ’tikken’ komen denk ik in elk geval vaker voor.

    Beantwoorden

Laat een reactie achterReactie annuleren

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Primaire Sidebar

Gedicht van de dag

Emilie Dewitte • De grafdelver

Het gaat vooreerst om strategie. Angst uitzetten als een plaag,
het verhaal in twee liegen, want vergeet niet:
tot je bezit, wordt je bezeten.

➔ Lees meer

Bekijk alle gedichten

  • Facebook
  • YouTube

Chris van Geel

GELUK

Tot zijn geluk was de valbijl geslepen. Nu trad er geen infektie op. [lees meer]

Bron: Barbarber, december 1971

➔ Bekijk hier alle citaten

Agenda

25 maart 2026: Leidse vrouwen op de kaart

25 maart 2026: Leidse vrouwen op de kaart

20 maart 2026

➔ Lees meer
29 maart 2026: In de voetsporen van Dirkje Kuik

29 maart 2026: In de voetsporen van Dirkje Kuik

20 maart 2026

➔ Lees meer
26 maart 2026: boekpresentatie Canti van Hadewijch

26 maart 2026: boekpresentatie Canti van Hadewijch

19 maart 2026

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle agendapunten

Neerlandici vandaag

Geen neerlandici geboren of gestorven

➔ Neerlandicikalender

Media

Katharina Verwers, Catharina Questiers, Barbara Ogier

Katharina Verwers, Catharina Questiers, Barbara Ogier

18 maart 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Mieters, kicken en slay

Mieters, kicken en slay

17 maart 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Babs Gons en Imre Besanger over Lucretia van Merken

Babs Gons en Imre Besanger over Lucretia van Merken

16 maart 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle video’s en podcasts

Footer

Elektronisch tijdschrift voor de Nederlandse taal en cultuur sinds 1992.

ISSN 0929-6514
Bijdragen zijn welkom op
redactie@neerlandistiek.nl
  • Homepage
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Over Neerlandistiek
  • De archieven
  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacy­verklaring
  • Contact
  • Facebook
  • YouTube

Inschrijven voor de Dagpost

Controleer je inbox of spammap om je abonnement te bevestigen.

Copyright © 2026 · Magazine Pro on Genesis Framework · WordPress · Log in

  • Homepage
  • Categorie
    • Voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal Neerlandistiek
  • Over Neerlandistiek
  • Contact
 

Reacties laden....
 

    %d